HEZKUNTZA ETA LITERATURA UZTARTZEN DIREN MOMENTUAK
Nire aurreko bi zutabeetan, Txikia…ala txikientzat eta Hitzak falta direnean: istorioak lagun, haur literaturaren balioaz eta istorioek emozioekin konektatzeko duten gaitasunaz aritu naiz. Gaur, bi ideia horietatik abiatuta, beste leku batera eraman nahiko zintuzket: hezkuntzak eta literaturak bat egiten duten espazio horretara.
Lehen Hezkuntzako lehenengo mailetan lan egiten dugunok oso gertutik bizi dugu irakurketaren hasiera. Haur bat lehen aldiz hitz bat osorik irakurtzen ikustea ez da ahazten erraza.
Aurreikusgarria zen
Zapatila zaharrak jantzi eta aldapan gora zoaz besapean liburu bat eta belarri gainean arkatz zorroztu berri bat hartuta. Ez dakizu osteguna den edo martitzena. Egiari zor, ez zaizu gehiegi axola ere. Arratsalde bakarra daukazu libre ekain osoan: gaurkoa. Hori da inporta zaizun bakarra. Asko ziren plan posibleak. Lagunekin elkartu, hondartzara joan, palan jokatu, terrazaren bateko garagardo usainetan ito… Baina zuk liburu batekin paseatzea erabaki duzu. Aurreikusgarria zen.
Giza itzultzaile automatikoak
Ezin ukatu Euskal Herriak antzinatik itsasoarekin izan duen lotura. Hala ere, zalantzarik ez dago: marea hitzak hobeto adierazten du zertan ari den itsasoa, itsasaldia baino. Beraz, euskaldunek mendeak eman dituzte marea hitzak eskaintzen dien zehaztasun berexi hori gabe. Bada, mareak ez du mareorik sorrarazten, marea entzutean inor ez baita zorabiatzen. Aitzitik, zorabioa eta itsasaldia dira oraingo hiztunak nahasten dituzten hitzak.
Ni eta besteak
Ez dago ukatzerik niaren unibertsoan bizi garela. Bakoitza bere zilborrari begira bizi da, lehiakortasunak eta prekarietateak markatutako sistema ekonomiko eta politiko honetan. Zorionez, badira norberaren buruaren aurretik besteak lehenesten dituztenak, baina, tamalez, gutxiengoa dira. Indibidualismoa da nagusi teknologiak erabat baldintzatzen duen garai honetan.
MUSA BIBOTEDUNAK
Etxeko liburutegia txukuntzen ari nintzela, aspaldian ahazturik nuen Ramon Zulaikaren Los gatos (1973) liburuarekin egin dut topo. Liburua zabaldu eta idatzi zidan eskaintza luze bezain ederra irakurri dut. Amaieran, sinaduraren ondoan, katu baten silueta ageri da; katuei zien maitasunaren seinale, beti marrazten baitzuen irudi bera. Orduantxe etorri zait gogora: liburutegian topo egiten genuen bakoitzean, musa bibotedunez hizketan amaitzen genuela.
HAU EZ DA NOBEDADE BAT
Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko, Slavenka Drakulić. Itzultzailea: Amaia Apalauza
«Zoran Vikovićek, neska gazteak bortxatu zituela -tartean hamabost urtetik beherako bat–, esan nahi genuke arriskutsua dirudiela. Baina kaltegabea, txikia eta ahula ematen du, bereziki Kovaćen ondoan. Ile argia eta azal griskara ditu, eta zurbil dago. Ez dauka kokotsik, eta hori izanen du, akaso, ezaugarri bereizgarriena. Epaiketa hasi zenean, bizar motza ibili zuen, kokotsaren hutsunea betetzeko edo. 2001eko otsailaren 22an, epaiaren egunean, bizarra moztuta agertu zen, garbi, eta irudi zuen kokotsa lepo lodian desagertzen zitzaiola. Haren aurpegiak ez zuen inongo emoziorik ageri. Ez zuen akaso inongo emoziorik sentituko?».
HITZAK FALTA DIRENEAN: ISTORIOAK LAGUN
Batzuetan ez dakigu zer sentitzen dugun. Are gutxiago nola azaldu.
Haurrek askotan gorputzarekin adierazten dute oraindik hitzez esaten ez dakitena: negarraren, amorruaren, ezinegonaren edo bat-batean agertzen diren galderen bidez. Helduok hori hobeto ezkutatzen ikasi dugu. Esaldi soiletan edo isiltasunean gordetzen dugu.
Horregatik dira oraindik hain beharrezkoak istorioak. Izan ere, batzuetan, ipuin, nobela edo pertsonaia batek hitzak jartzen laguntzen digu guk korapilo bat besterik ez genuen tokian.
Zubiak eta txirikordak, hizkuntzen artean eta kulturan
Bezero berri batekin lehen bilera dut. Ontzi bete ur jarri dut baso-azpikoaren gainean eta oharrak hartzekoa eskura dudala egiaztatu dut. Zoomen sartu, eta gutxira agertu da Carola. Katalanez hasi zait hizketan. Gaztelaniaz erantzun diodanean ulertzen diodan galdetu dit, eta nik baietz erantzun diot, ia dena ulertzen dudala modu honetako elkarrizketetan, eta lasai hitz egiteko katalanez. Hala egin du. Tarteka gaztelania sartzen du, baina berriz hartzen du haria katalanez. Hitzen bat ez dut ulertuko eta galdetuko diot edo testuinguruagatik harrapatuko diot esanahia. Ohiko jokabidea da hau Kataluniako bezero eta kideekin bilerak ditudanean. Biko elkarrizketetan baino are gehiago mantentzen da katalanari eusteko joera bileran hizkuntza horretan mintzatzeko erraztasuna duten bi pertsona edo gehiago daudenean.
APIRILAREN PROMESA
Apirilaren hondarrera iritsi garen honetan, ezin esan hilabete krudela izan denik. Apirila gogotsu hartu dugu. Egunak luzatu egin dira, eguzkiak lurrari keinu egiten dio, eta kaleak jendez eta kolorez betetzen hasiak dira. Apirilak badu promesa bat, haziak mugitzen dituen xuxurla bat. Gehienentzat, apirila argiaren garaipena da, neguko hotz eta ilunpeen ondoren, urtaro hau bizi-bulkada geldiezina balitz bezala hartzen dugu.