Kursi
Badira karga daukaten hitzak. Badira, are, karga izateaz gain, esanahi lauso samarra izan dezaketenak. Horietako bat da “kursi”. Ez da adjektibo neutro bat; ez da “urdin” edo “kizkur” edo “baxu”. Hiztegiaren arabera, dotorezia edo fintasun itxura eman nahi baina gustu txarrekoa den zerbait adierazten du.
Zenbat ahalegin antzu, gure arbasoentzat; zenbat denbora galdu, guretzat
Idazle maiteen artean gehien maite ditugunekin gertatzen den bezala, askotan etortzen zait gogora Luis Cernuda. Eta Cernudarekin akordatzen naizenean, askotan akordatzen naiz hitz hauekin, behin bere aberria izan zen espainolenari buruz esan zituenekin:
“Gure artean, izatekotan, literaturak presentea baino ez dauka. Hildako poetarentzat, baita handienarentzat ere, ez dago bizirik irauterik. Ospetsuenei buruz soilik hitz egingo bagenu ere, ze inporta die espainolei Garcilasok edo Bécquerrek? Baudelaire eta Keats airean bizi dira oraindik, bizi izan ziren lurraren gaineko zeru lasaietan. Baina Espainiako aire zalapartatsu eta beldurgarrian, gure poeten argi-itzalak ezin du distirarik egin, eta laster hondoratzen da ahanzturaren infernuetan”.
Eta hitz horiekin batera, beste hauekin ere akordatzen naiz, akaso horiek baino etsigarri eta tristeagoak:
“Espainiar bakoitzak izaki primitibo baten gisara egiten dio aurrera munduari, berak baino lehen inork mundua begiratu, sentitu, ulertu izan ez balu bezala. Hain balio handia duen jarraitutasunaren lotura falta da, tradizioarena. Zenbat ahalegin antzu, gure arbasoentzat; zenbat denbora galdu, guretzat”.
Cernudak benetan pentsatzen zituelako dira hitz horiek hain tristeak. Eta euskaldunontzat berdin balio dezaketelako egiten zaizkit hain etsigarriak. Hegoaldeko euskaldunoi, behintzat. Tradizioaren katebegia ez hausteari dagokionez, askoz sanoagoa eta sano hobea izan delako iparraldeko literaturaren tradizioa.
Nork dauka harrizko bihotza?
Karmele Jaiok joan den urtearen bukaeran Harrizko bihotza (Elkar) liburua plazaratu zuen. Abezedario batetik tiraka Atik Zra sailkatu ditu hainbat hitz taupaden alfabeto bat osatu duen arte. Hilabete batzuk pasa ostean, dagoeneko, gaztelaniazko bertsioa dago merkatuan: Corazon de piedra
NOTA SOLTEAK UDARA HASIERAN
eta arrastaka ibiltzen gaitun
larrua nola urratu,
bidea nola erratu.
TERE IRASTORTZA
BADAUDE beraien hitzen arrabotsa baino aditzeko gai ez direnak.
Entzuten ez dakien horrek bizitzari (zuri, bere buruari) azalkeria batetik begiratuko dio beti.
*
PERIFERIA da nire aberri bakarra.
IRAKURTZEKO AITZAKIAZ HARAGO, HOBETO ENTZUTEKO ALDARRIKAPENA
Erlojuak ordua jo du, eta parte-hartzaile batzuk eserita itxaroten ari dira dagoeneko. Zenbaitzuk gaurko saioko liburua aldamenean duten pertsonarekin komentatzen hasten diren bitartean, beste batzuk, berriz, oraindik eseritzeke edo atetik herabeki azaltzen dira. Gela epeltzen doa emeki, taldeko gogoa bezala. Talde oro desberdinak dira euren artean, eta, ondorioz, talde bakoitzean dinamika ezberdinak sortzen dira, hura osatzen duten pertsonen arabera. Nahiz eta, batzuetan, urtaroaren araberakoa ere izan, neguak eta bere mututasunak edo udaberriak eta bere gorentasunak tertuliaren erritmoa aldatu ahal dute eta. Irakurketa klub anitzak daude: eleberri historikoak lantzen dituztenak, poesia liburuak, literatura feminista, komikiak, umeen taldeak...irakurle bezainbeste klub daude gaurkoan.
Gauzak
Georges Perec idazleak bere lehenengo liburua argitaratu zuen 1965. urtean: Gauzak 60etako istorio bat (Igela argitaletxea, Itziar Diez de Ultzurrunek itzulita). Bertan Jerome eta Sylviek osatutako bikotea da protagonista. Burges txikien familietan haziak, luxuarekin amets egiten dute, nahi adina gustuko gauzez betetzeko etxea. Errealitatea, ordea, oso bestelakoa da. Inkesta-egileak dira eta 30 metro koadroko etxe batean bizi dira. Haien bizi estiloa kontatzen zaigu narrazioan: lanaren gorabeherak, ohiturak, zaletasunak, lagunekiko harremanak... Liburuak, irakurtzen dugun bitartean, gure bizi estiloaz eta guk geuk gauzekin dugun harremanaz hausnartzeko parada ematen digu.
HEZKUNTZA ETA LITERATURA UZTARTZEN DIREN MOMENTUAK
Nire aurreko bi zutabeetan, Txikia…ala txikientzat eta Hitzak falta direnean: istorioak lagun, haur literaturaren balioaz eta istorioek emozioekin konektatzeko duten gaitasunaz aritu naiz. Gaur, bi ideia horietatik abiatuta, beste leku batera eraman nahiko zintuzket: hezkuntzak eta literaturak bat egiten duten espazio horretara.
Lehen Hezkuntzako lehenengo mailetan lan egiten dugunok oso gertutik bizi dugu irakurketaren hasiera. Haur bat lehen aldiz hitz bat osorik irakurtzen ikustea ez da ahazten erraza.
Aurreikusgarria zen
Zapatila zaharrak jantzi eta aldapan gora zoaz besapean liburu bat eta belarri gainean arkatz zorroztu berri bat hartuta. Ez dakizu osteguna den edo martitzena. Egiari zor, ez zaizu gehiegi axola ere. Arratsalde bakarra daukazu libre ekain osoan: gaurkoa. Hori da inporta zaizun bakarra. Asko ziren plan posibleak. Lagunekin elkartu, hondartzara joan, palan jokatu, terrazaren bateko garagardo usainetan ito… Baina zuk liburu batekin paseatzea erabaki duzu. Aurreikusgarria zen.
Giza itzultzaile automatikoak
Ezin ukatu Euskal Herriak antzinatik itsasoarekin izan duen lotura. Hala ere, zalantzarik ez dago: marea hitzak hobeto adierazten du zertan ari den itsasoa, itsasaldia baino. Beraz, euskaldunek mendeak eman dituzte marea hitzak eskaintzen dien zehaztasun berexi hori gabe. Bada, mareak ez du mareorik sorrarazten, marea entzutean inor ez baita zorabiatzen. Aitzitik, zorabioa eta itsasaldia dira oraingo hiztunak nahasten dituzten hitzak.