HAU EZ DA NOBEDADE BAT Urpean murgildu, Lidia Txukovskaia. Itzultzailea: Josu Zabaleta.
«Bizi den orok nahi du anaitasunaren bat, eta horixe nahi dut nik ere. Han, urruntasun ezezagunen batean bada ere, anai-arrebak bilatzeko ari naiz idazten liburua».
Lidia Txukovskaia
Urpean murgildu, euskaraz, 2021ean kaleratu zuen Katakrakek. Egunkaria, metaliteratura, gogoeta eta espiritu kritikoa batzen ditu protagonistak, Nina Sergueievnak, Finlandiaren mugan egiten ari den egonaldi literario batean.
Gorputza
Grezia klasikotik erabiltzen den figura da metafora. Behin Joxerra Gartzia irakasleak metaforaz eman zuen hitzaldiak liluratuta utzi gintuen Errenteriako (Gipuzkoa) Mikelazulo elkartean. Toki berean, olerki errezitaldiak egiten ziren tarteka, eta metafora batzuk besteak baino kaskarragoak ziren; barka dezatela orduko entzuleek. Harago daraman hitza, hortaz, metafora. Antzerkirako ere sarri erabilia. Mikelazuloko errezitaldi haietan ibiltzen zen Oier Guillan idazle eta antzerkigilea, eta duela aste batzuk estreinatu du Metrakoadroka taldeak hark idatzitako (Miren Azkarate Badiolaren ezinbesteko laguntzarekin) Bi baso bat ur antzezlana. Tratu txarren osteko alaitasunaz mintzo da, taldeak berak iragartzen duenez.
Beti bide berriak saiatzen
Euskal Herrian badira sortzaile batzuk ahanzturaren lainopean erdi galdurik ibili direnak. Horietariko bat Lurdes Iriondo izan da. 2025ean bete ziren 20 urte Lurdes Iriondo zendu zela.
Zeintzuk izan daitezke gure kulturaren historiaren mapamundian ez agertzeko arrazoiak? Asko, tartean, emakumeak panorama publikotik eta sozio-kulturaletik desagerrarazteko heteropatriarkatu nazkagarriaren betiko obsesioa. Beste aldetik ere, historiagileek ez dituzte emakume sortzaileak kontuan izan, beti periferian izan direla uste izan dutelako.
Zorionez duela urte batzuetatik hona Iriondoren figurarekiko interesa berpiztu da, eta han-hemenka sorkuntza dezentek argia ikusi dute bere pertsona goretsiz eta gaurkotuz.
Liburuak etxe, feminismoa arkitektura
Txikitan nire amak egin ninduen irakurzale, eta bere senarrak egin ninduen idazle. Haiek oparitu zizkidaten Círculo de lectores-en harpidetza eta Macintosh batean egunerokoak idazteko jarraibideak. Nire aitak eman zidan musika, baita ere absentzia.
Nire koaderno gorriak irakurtzeari ekin zion amak nerabezaroan, orriotan jasotako intimitateak zigortzeko. Beatriz y los cuerpos celestes eleberriarekin eta Girl, interrumped filmearekin liluratu nintzenean, aitaordeak jakinarazi zidan konbertsio-terapien aldekoa zela. Psikologia tituluak ema zion autoritatea baliatuta sinestarazi zidan nortasun-mugako nahasmenduaren zantzuak nituela. Errebeldia, bisexualitatea, promiskuitatea. Indarkeria eskaladan patologizazioa nahastu zuen irain eta mehatxuekin. Den-denak jaso nituen koaderno gorrietan.
MARRAK ETA TRAZUAK
Idazten hasi zara.
Ez daukazu argi zergatik egin duzun, nork jarri dizun arkatza eskuan, edo noiz ireki duzun dokumentu berria. Ez zara hasiko izenburutik, ez eta hitzaurretik ez baitakizu zein den arrazoia, zein den asmoa. Paperak ez dizu erantzuten, zeure burua erantzuten zoaz paperean. Barnean duzun nebulosa oskarbitu ez baina antolatzen doa orria marratu ahala, txatalez txatal osatzen duzu logika moduko bat, edo halako zeozer. Zer adierazi nahi duzun ezta zuk ere ez dakizu baina argi dago zerbait duzula adierazteko. Idazteko materiala psikologoa baino merkeagoa da. Lagunak esan dizu denbora daramala idazten. Berak argi dauka zerbait oihukatzeko beharra asetzen duela horrela. Poltsiko batean arkatza eta bestean esprai potea daramatza. Batzuetan olerki bat, bestetan pintada bat izango da emaitza. Edonola ere, arrazoiak gidatzen dizkio eskuak eta sistema salatzeko zuzentzen ditu trazuak.
HAU EZ DA NOBEDADE BAT. May Ayim, munduko poesia kaierak. Itzultzailea: Garazi Ugalde
Zenbat hilabetez, astez, egunez, minutuz liburu bat da nobedade? Zer esan nahi du nobedade hitzak? Nora garamatza? Eta, batez ere, nola?
Nobedade bat irakurtzea kimera bat da. Esku artean, gaur, kaleratu den eta erosi berri duzun hori zahartzen ari da; herdoilduz doa eta orriak hauts bilakatuko dira mugikorrak erakusten dizun beste horren mesedetan: beste autore batek beste zerbait egin du, eta beste batek, eta enegarren batek baita ere.
Poesiaren kontra
2026ko martxoaren gaurko egunean, Donostiako Liburutegi Nagusiaren aurrean Poesiaren kontra lelopean egin duten elkarretaratzea eta gero, honako adierazpen hauek eman dituzte poeta prekario anonimo baten (hemendik aurrera O deituko diogu) lagun eta senideek. Adierazpenak bildu dituenak (erabili kazetari, antropologo, kuxkuxero edo egokien iruditzen zaizuen kontzeptua) aldez aurretik barkamena eskatu nahi die Euskal Herriko poetei (eta poetei orokorrean), poesiaren kontrako ekintza hau zilegiztatzearren, O-ri, bere intimitatea hain gordinki saltzeagatik (berak egin ohi duen bezalaxe), eta EIEri, honek ekar diezazkioken ondorio zuzenengatik.
KAX-KAX
Ikastetxeko txangoan koma etilikoan murgiltzear egon den ikaslea salbatu ostean (salbatu zerbait esatearren idatzi dut, koma etilikotik at beste zerbaitetik salbatu beharko nukeela pentsatu baitut, baina ez dut argi nondik tira egin behar den 17 urteko ikaslea salbatzeko), nire umea gurasoenetik jaso egin dut, umeari liburu azokan erositako lau ipuin berri kontatu dizkiot (egun guztian kanpoan izan naizela konpentsatzeko edo), umea lokartu dut, umearen aurpegialotankontenplatu,umeaestali,umeamaitatu,umealogelanutzi,umeaetaumeaetaumea. Une horretantxe, ama perfektuaren ume-zerrendan txek guztiak beteta, nire ohera salto egin dut. Gauan murgilduta, azken egunotako ametsgaiztoa itzuli da. Betiko sorgina agertuko dela badakit sorgina ikusi aurreko beldur sakon berberak astindu nauelako.
TXIKIA… ALA TXIKIENTZAT?
Nire egunerokoa haurtzarotik oso gertu dago. Hiru eta zazpi urteko bi umeren ama naiz, eta eskola publikoan lan egiten dut lehen hezkuntzako tutore gisa. Haurrez eta liburuz inguratuta bizi naiz, eta askotan haurrentzako istorioen artean igarotzen ditut egunak.