Happy meal

Guztiok ezagutzen dugu, gutxi-asko, jatetxeetako haur-menuen eskaintza sinple eta monotonoa: makarroiak, kroketak eta solomoa (edo oilasko bularkia) patata frijituekin. Erdi prezioan, barazkirik gabe diseinatutako plater konbinatu koipetsua jartzen diegu aurrean “bestela ez du ezer jango” aitzakia lasaigarri eta pozoitsua irensten dugun bitartean. Haurrentzako otorduak —atzean jostailu bat nahiz pantaila baten distira ezkutatzen dituzten Happy Meal famatuak— ultraprozesatuez, elikagai bigunegiez eta erraz mamurtzen diren produktuez osatuta daude. Ez dute ahalegin berezirik eskatzen, ezta ahosabaia hezten ere. “Ikasiko dute eskolako jantokian, lasai”. Eta, iristen direnean, komeriak hasten dira: ez dakite denetik jaten, ez dituzte ehundura ezberdinak onartzen eta jantokia gudu-zelai bihurtzen da. Etxean irakatsi ez dena eskolak bideratu behar du. Bada, zoritxarrez, berdintsu gertatzen ari zaigu hizkuntzarekin, elkarrizketarekin eta irakurketarekin ere.

Liburuz inguratuta etxean sentitzen gara

Ikusteko, gozatzeko eta partekatzeko sortu dugu Zipriztinak bideo sorta, eta batez ere, idazleen lana ezagutarazteko.

Ikusi bideo guztiak hemen

Zeremonia sobrenatural bat eskatzen duen ariketa telepatiko bat

Urteak eman ditut neuri buruari ondo idaztea zer den eta zer ez den galdetzen, ondo idazteko zer egin behar den pentsatzen, eta gauza horiei guztiei buruzko erantzunak bilatzen eta konpartitzen. Hemen bertan ere bai, behin baino gehiagotan. Beti iruditu zait galdera garrantzitsuak zirela idazleontzat, gure ofizioa ondo egiteko tresna egokiak behar dugulako, eta lagungarriak izan zitezkeela baita irakurleentzat ere, gure ofizioa ondo egiten dugun baloratzeko tresnak merezi dituztelako.

Ez dakit nire ahaleginekin jende askori lagundu diodan. Tarsoko Saulok aintzinako kristauei esan zienak egia izaten jarraitzen du: bila dabiltzanei baino ezin zaie lagundu. Eta, hala ere, gerta daiteke guretzat laguntza handi bat izan dena, besteentzat ez izatea hain lagungarria.

ZENBAT DAGO GUGANDIK IDAZTEN DUGUN HORRETAN?

Atzo, Bilbon dinamizatzen ari naizen emakumeei eta literaturari buruzko ikastaro batean, idazketaz eta sorkuntza-prozesuaz hitz egiten ari ginela, galdera bat sortu zen: zenbat dago gugandik idazten dugun horretan?

Galderak eztabaida aberasgarria ekarri zuen. Idazten dugunean kontzienteki jartzen dugunaz hitz egin genuen, baina baita oharkabean sartzen den horretaz ere. Batzuetan istorio bat zerbait zehatzi buruz idazten ari garela pentsatzen dugu, eta, denbora pasa ahala edo idatzitakoa beste begi batzuekin irakurtzean, beste zerbait ere kontatzen ari ginela deskubritzen dugu.

Ikastaroa amaitu zen, baina galderak etxeraino lagundu zidan.

Danele Sarriugarte: “Hizkuntzak ezin du dena harrapatu”

NOR. Idazlea, itzultzailea, kazetaria zara, garaiko pentsamendu kritikoa interesatzen zaizu, pertsona konprometitua zarela ematen du… Zer da zuretzat garrantzitsua nor zaren azaltzeko momentuan?

Esan dituzun horiekin identifikatua sentitzen naiz. Zer pentsatu handia ematen dit gaur egun konpromisoa zer den, zer egin dezakegun egoera oso larrien aurrean, garai zailak dira, jende askorentzat. Gehituko nuke pertsona sentibera naizela. Gauza batzuk fuerte sentitzen ditut −beste gauza batzuk ez−, eta gauzekin lotzera, konprometitzera, eramaten nau. Beti izan naiz irakurlea, asko gustatzen zait, esango nuke gehien egiten dudana irakurtzea dela, eta bizi naizen mundu hau ulertzen laguntzen dit, bai pentsamendu kritikoak, bai literaturak. Adibidez, beste zerbait liburuan “afektuen teoria” agertzen da eta niretzat hor dauden autore batzuk deskubrimendu garrantzitsua izan dira.

SUDUR GORRIA: PERTSONA BATEK BERE BURUA TOPA DEZAKEEN LEKURIK TXIKIENA

Mikel Osete Aranda (1978, Iruñea) pailazoa da. Ohiko bideetan barna zirrikituak eta leku sekretuak bilatzen dituen ameslaria. Errotxapeako auzoan jaioa, Azuelo plazan patinatzailea izandakoa, bere hamaika irristaldiek eta tupust egiteko joerak Oreka Zirko Eskolara bideratu zuten. Hor, beste disziplinen artean, klowna ezagutu zuen eta, badakizue: pailazo batek jarraitu nahi duen bidea behin topatu ondoren, ezerk ez du geldituko. Heriotzak, agian, bizitzak prestatu digun azken broma (Mikelek dixit). Osetek berak bere eskuekin eraikitako harrizko etxera inguratu naiz elkarrizketa egitera. Kanpoan eseri gara, intxaurrondoaren itzalpean. Galderen erritmoa etendu nahiko balute bezala, katu txiki bat oiloekin jolasten da tarteka.

Kursi

Badira karga daukaten hitzak. Badira, are, karga izateaz gain, esanahi lauso samarra izan dezaketenak. Horietako bat da “kursi”. Ez da adjektibo neutro bat; ez da “urdin” edo “kizkur” edo “baxu”. Hiztegiaren arabera, dotorezia edo fintasun itxura eman nahi baina gustu txarrekoa den zerbait adierazten du.

Beltza uso mezularia lagun. Nikolas Xamardo gaziliar eta euskalduna, gertakizunak eta borrokak

Beltza ere bada eta Beltza izenaz deitzen du Nikolasek. Ipar Euskal Herriko usozaleek Arabako Berrikano herrixkatik Bruselara garraiatu zuten kamioi batean, beste hainbat uso mezularirekin batera, eta han askatu zuten, hega eta itzul zedin etxera, bere usategira.

Etnolinguistikan irakurtzen denez, hegazti saldo eta animalia taldeetako kideei ez zaizkie izenak jartzen, “baina uso hori berezia da, ez da urdina, pixka bat beltza da, nortasun berezikoa, eta nirekiko daukan hurbiltasuna... badakit nik. Harreman oso berezia du nirekin. Eta harreman hori zauri batetik hasi zen. Normalean, usoengana hurbiltzen bazara, ihes egiten dute. Baina honek ez du ihes egiten ondora joaten natzaionean”.

2023a zen eta inoiz ez zen usorik itzuli Bruselatik Arabara ordura arte. Beltza izan zen lehena eta zaurituta heldu zen Berrikanoko usategira. Hegazti harrapakariek erasotu zuten 1.000 kilometro baino gehiagoko bidean, auskalo zein lurraldetako zeruan. Nikolasek sendatu egin zizkion bular eta hego zaurituak. Orain, hurbiltzean, ez da urruntzen.

Nikolas Xamardo, frankismoaren garaiko Galiziako maisu baten semea, galiziar eta euskaldun konprometitua, hainbat eta hainbat borrokatan engaiatua eta zigortua, Parisen Linguistika estudiatu eta Lacan eta Badiouren ikaslea, “gertakizunaren” erabaki-kontzeptuaren aztertzailea, XIX. Mendeko erromantiko berantiarra, uso-mezularien zalea.

Zenbat ahalegin antzu, gure arbasoentzat; zenbat denbora galdu, guretzat

Idazle maiteen artean gehien maite ditugunekin gertatzen den bezala, askotan etortzen zait gogora Luis Cernuda. Eta Cernudarekin akordatzen naizenean, askotan akordatzen naiz hitz hauekin, behin bere aberria izan zen espainolenari buruz esan zituenekin:

“Gure artean, izatekotan, literaturak presentea baino ez dauka. Hildako poetarentzat, baita handienarentzat ere, ez dago bizirik irauterik. Ospetsuenei buruz soilik hitz egingo bagenu ere, ze inporta die espainolei Garcilasok edo Bécquerrek? Baudelaire eta Keats airean bizi dira oraindik, bizi izan ziren lurraren gaineko zeru lasaietan. Baina Espainiako aire zalapartatsu eta beldurgarrian, gure poeten argi-itzalak ezin du distirarik egin, eta laster hondoratzen da ahanzturaren infernuetan”.

Eta hitz horiekin batera, beste hauekin ere akordatzen naiz, akaso horiek baino etsigarri eta tristeagoak:

“Espainiar bakoitzak izaki primitibo baten gisara egiten dio aurrera munduari, berak baino lehen inork mundua begiratu, sentitu, ulertu izan ez balu bezala. Hain balio handia duen jarraitutasunaren lotura falta da, tradizioarena. Zenbat ahalegin antzu, gure arbasoentzat; zenbat denbora galdu, guretzat”.

Cernudak benetan pentsatzen zituelako dira hitz horiek hain tristeak. Eta euskaldunontzat berdin balio dezaketelako egiten zaizkit hain etsigarriak. Hegoaldeko euskaldunoi, behintzat. Tradizioaren katebegia ez hausteari dagokionez, askoz sanoagoa eta sano hobea izan delako iparraldeko literaturaren tradizioa.