Etxe bat Huksaviken, Uxue Juarez (Balea Zuria, 2025)

Uxue Juarez Gaztelu (Iruñea, 1981) irakaslea eta idazlea da, irrika eta ohiko ikusmiretatik at dagoen horren bilatzaile nekaezina. Haur eta gazte literatura landu du, gaztelaniaz hainbat poesia liburu argitaratu ditu, eta helduentzako bere azken lana euskaraz eman du argitara: Etxe bat Huksaviken (Balea Zuria, 2025).

Poesia liburu honetan nahiz eta bertzeak bertze, dolua eta suizidioa landu, Uxuek ihes egiten die gai hauek literaturan landu ohi diren ohiko intentsitate eta agerikotasunei. Horretarako, elefante gizona, balea ama eta balekumea bezalako pertsonaiak eraikitzen ditu, eta azken bien bidaia abisala abiapuntu hartuta, gai korapilatsu eta konplexuak, tartean galera, mina, bizitza eta heriotza, xamurtasunez eta unibertso propio eta berezi batetik jorratzen. Liburua sendoa da: iruditeria handikoa, arkitektura zainduaz eraikia, eta ahots poetiko bakar batez idatzia. Euskal poesiagintzako rara avis bat da Uxue Juarez, eta Etxe bat Huksaviken ireki berri duen bere bide berriaren erakusgarri argiena.

“Bertsolaritza poesia modu bat da”

Errekondoan hartu nau Oihanak Aranak (Eskoriatza, 2001), etxaurre zuri-urdinean, eguzki egun batez. Idazlea eta bertsolaria da; “gaur gaurkoz, hurrenkera horretan”. Ezin adiago entzun diot kontatzeko zuen guztia. Grabazioak zaldien trosta harrapatu du zenbait unetan. Bada denboratxo bat aurrekoengandik ez ezik ondorengoengandik ere asko ikasten ari naizela.

2026ko Hatsaren Poesia liburuaren aurkezpenaren kronika poetikoa  

Goizak arnasa leun hartu zuen, hitzen zain zegoen Ur-hegian etxearen aretoaren gainean. Argiak isil‑isil piztu ziren, eta paper usainak, udaberriko loreek bezala, poesiaren etorrera iragarri zuen.
Hitzaren atarian, isiltasuna izan zen lehen gonbidatua. Ondoren, ahotsak etorri ziren, itsasoaren olatuak balira bezala, Hatsaren Poesia liburuaren orriak laztantzera.
Arnasa bihurtu zen bertso, eta bertsoa, arnasa. Oxtikeniatik Larraldeara, eta Larraldetik Ur‑Hegira, ia hiru hamarkadako ibilbideak orrietan hartu zuen gorputza.

HAU EZ DA NOBEDADE BAT Urpean murgildu, Lidia Txukovskaia. Itzultzailea: Josu Zabaleta.

«Bizi den orok nahi du anaitasunaren bat, eta horixe nahi dut nik ere. Han, urruntasun ezezagunen batean bada ere, anai-arrebak bilatzeko ari naiz idazten liburua».
Lidia Txukovskaia

Urpean murgildu, euskaraz, 2021ean kaleratu zuen Katakrakek. Egunkaria, metaliteratura, gogoeta eta espiritu kritikoa batzen ditu protagonistak, Nina Sergueievnak, Finlandiaren mugan egiten ari den egonaldi literario batean.

Gorputza

Grezia klasikotik erabiltzen den figura da metafora. Behin Joxerra Gartzia irakasleak metaforaz eman zuen hitzaldiak liluratuta utzi gintuen Errenteriako (Gipuzkoa) Mikelazulo elkartean. Toki berean, olerki errezitaldiak egiten ziren tarteka, eta metafora batzuk besteak baino kaskarragoak ziren; barka dezatela orduko entzuleek. Harago daraman hitza, hortaz, metafora. Antzerkirako ere sarri erabilia. Mikelazuloko errezitaldi haietan ibiltzen zen Oier Guillan idazle eta antzerkigilea, eta duela aste batzuk estreinatu du Metrakoadroka taldeak hark idatzitako (Miren Azkarate Badiolaren ezinbesteko laguntzarekin) Bi baso bat ur antzezlana. Tratu txarren osteko alaitasunaz mintzo da, taldeak berak iragartzen duenez.

JULEN GABIRIAREKIN BERBETAN JOE SACCOREN PALESTINARI BURUZKO KOMIKIAK AITZAKIATZAT HARTUTA

Urtarrilaren 29an Bilboko Zirika herri-gunea liburu-dendan aurkeztu zituen Julen Gabiria itzultzaileak Joe Saccoren Palestinari buruzko hiru komikiak: Palestina, Gazako oin-oharrak eta Gerra Gazan. Palestinarren aurkako genozidioa eten ez den honetan, Galdakaoko Elexalde auzoan berarekin elkartu eta berba egin genuen Palestinaz, Saccoz eta honen obra euskarara ekartzeaz.

Beti bide berriak saiatzen

Euskal Herrian badira sortzaile batzuk ahanzturaren lainopean erdi galdurik ibili direnak.  Horietariko bat Lurdes Iriondo izan da. 2025ean bete ziren 20 urte Lurdes Iriondo zendu zela.

Zeintzuk izan daitezke gure kulturaren historiaren mapamundian ez agertzeko arrazoiak? Asko, tartean, emakumeak panorama publikotik eta sozio-kulturaletik desagerrarazteko heteropatriarkatu nazkagarriaren betiko obsesioa. Beste aldetik ere, historiagileek ez dituzte emakume sortzaileak kontuan izan, beti periferian izan direla uste izan dutelako.
 Zorionez duela urte batzuetatik hona Iriondoren figurarekiko interesa berpiztu da, eta han-hemenka sorkuntza dezentek argia ikusi dute bere pertsona goretsiz eta gaurkotuz. 

NERABEEI ENTZUTEN… ETA IRAKURTZEN

Oraindik nerebea al zara edo utzi diozu nerabe izateari? Agian erantzuna ez da hain argia, nerabezaroa bera zer den pentsatzen jartzen bagara. Izan ere, gaiak hamaika erpin dauzka eta hamaika galdera pizten ditu. Ikuspegi kronologikoki batetik, adibidez, ze adin tarteri dagokio?; biologikoki, zeintzuk dira gorputzean eragiten dituen aldaketak?; edota, nola deskribatu, psikologiaren alorrean, nerabezaroaren ezaugarriak? Are gehiago, garaiaren eta kulturaren arabera, askotarikoak izan dira bizitzaren etapak egituratzeko moduak… Zenbat nerabezaro daude nerabezaroaren barruan?

Liburuak etxe, feminismoa arkitektura

Txikitan nire amak egin ninduen irakurzale, eta bere senarrak egin ninduen idazle. Haiek oparitu zizkidaten Círculo de lectores-en harpidetza eta Macintosh batean egunerokoak idazteko jarraibideak. Nire aitak eman zidan musika, baita ere absentzia.

Nire koaderno gorriak irakurtzeari ekin zion amak nerabezaroan, orriotan jasotako intimitateak zigortzeko. Beatriz y los cuerpos celestes eleberriarekin eta Girl, interrumped filmearekin liluratu nintzenean, aitaordeak jakinarazi zidan konbertsio-terapien aldekoa zela. Psikologia tituluak ema zion autoritatea baliatuta sinestarazi zidan nortasun-mugako nahasmenduaren zantzuak nituela. Errebeldia, bisexualitatea, promiskuitatea. Indarkeria eskaladan patologizazioa nahastu zuen irain eta mehatxuekin. Den-denak jaso nituen koaderno gorrietan.