“Maitasuna hertsigarriaren narratibarekin apurtu nahi dut, eta irekiera posibleak erakutsi”
Marta Vusquetsek bere lehen poema-liburuan, En el reino de las gatas (Lastura, 2023) kontatu zuen nola atera zen emaztearen bizimodu heterozuzen batetik, ordurarte giltzapetutako desio lesbiko eta ez-monogamoari ateak irekitzeko. Bere lagun editore eta idazleek konbentzitu zuten mugikorreko oharretan idazten zituen poema horiek argitaratzeko.
MUSA BIBOTEDUNAK
Etxeko liburutegia txukuntzen ari nintzela, aspaldian ahazturik nuen Ramon Zulaikaren Los gatos (1973) liburuarekin egin dut topo. Liburua zabaldu eta idatzi zidan eskaintza luze bezain ederra irakurri dut. Amaieran, sinaduraren ondoan, katu baten silueta ageri da; katuei zien maitasunaren seinale, beti marrazten baitzuen irudi bera. Orduantxe etorri zait gogora: liburutegian topo egiten genuen bakoitzean, musa bibotedunez hizketan amaitzen genuela.
HAU EZ DA NOBEDADE BAT
Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko, Slavenka Drakulić. Itzultzailea: Amaia Apalauza
«Zoran Vikovićek, neska gazteak bortxatu zituela -tartean hamabost urtetik beherako bat–, esan nahi genuke arriskutsua dirudiela. Baina kaltegabea, txikia eta ahula ematen du, bereziki Kovaćen ondoan. Ile argia eta azal griskara ditu, eta zurbil dago. Ez dauka kokotsik, eta hori izanen du, akaso, ezaugarri bereizgarriena. Epaiketa hasi zenean, bizar motza ibili zuen, kokotsaren hutsunea betetzeko edo. 2001eko otsailaren 22an, epaiaren egunean, bizarra moztuta agertu zen, garbi, eta irudi zuen kokotsa lepo lodian desagertzen zitzaiola. Haren aurpegiak ez zuen inongo emoziorik ageri. Ez zuen akaso inongo emoziorik sentituko?».
“Leku hau eman diguzue, ba hartu egingo dugu, eta egingo dugu ondo”
Iazko irailaren 6an izan zen. Añorgako Antzoki Zaharrera sartu eta han topatu nuen Maria Oses Saiz (Arrasate, 2000), atearen aldamenean. “Guillotina festa” zen, Donostiako autoedizio topaketa. Miau estudioko materiala saltzen zebilen, irri konplize bana oparitu genion elkarri. Orduan erosi nuen “argiak sabaian korrika” izeneko poema bilduma.
Arrasateko Irati tabernan egin dugu zita. Olaia Inziarteren kantu bat entzuten da Maria atetik agertu denean. Ez litzaidake hasteko modu hoberik okurrituko. Geuretzat gordeko ditugu kafea atera ziguten artean elkarri kontatuak. Esku biak kikarari helduta zituela ziurtatu arte ez nuen piztu grabagailua.
HITZAK FALTA DIRENEAN: ISTORIOAK LAGUN
Batzuetan ez dakigu zer sentitzen dugun. Are gutxiago nola azaldu.
Haurrek askotan gorputzarekin adierazten dute oraindik hitzez esaten ez dakitena: negarraren, amorruaren, ezinegonaren edo bat-batean agertzen diren galderen bidez. Helduok hori hobeto ezkutatzen ikasi dugu. Esaldi soiletan edo isiltasunean gordetzen dugu.
Horregatik dira oraindik hain beharrezkoak istorioak. Izan ere, batzuetan, ipuin, nobela edo pertsonaia batek hitzak jartzen laguntzen digu guk korapilo bat besterik ez genuen tokian.
Zubiak eta txirikordak, hizkuntzen artean eta kulturan
Bezero berri batekin lehen bilera dut. Ontzi bete ur jarri dut baso-azpikoaren gainean eta oharrak hartzekoa eskura dudala egiaztatu dut. Zoomen sartu, eta gutxira agertu da Carola. Katalanez hasi zait hizketan. Gaztelaniaz erantzun diodanean ulertzen diodan galdetu dit, eta nik baietz erantzun diot, ia dena ulertzen dudala modu honetako elkarrizketetan, eta lasai hitz egiteko katalanez. Hala egin du. Tarteka gaztelania sartzen du, baina berriz hartzen du haria katalanez. Hitzen bat ez dut ulertuko eta galdetuko diot edo testuinguruagatik harrapatuko diot esanahia. Ohiko jokabidea da hau Kataluniako bezero eta kideekin bilerak ditudanean. Biko elkarrizketetan baino are gehiago mantentzen da katalanari eusteko joera bileran hizkuntza horretan mintzatzeko erraztasuna duten bi pertsona edo gehiago daudenean.
APIRILAREN PROMESA
Apirilaren hondarrera iritsi garen honetan, ezin esan hilabete krudela izan denik. Apirila gogotsu hartu dugu. Egunak luzatu egin dira, eguzkiak lurrari keinu egiten dio, eta kaleak jendez eta kolorez betetzen hasiak dira. Apirilak badu promesa bat, haziak mugitzen dituen xuxurla bat. Gehienentzat, apirila argiaren garaipena da, neguko hotz eta ilunpeen ondoren, urtaro hau bizi-bulkada geldiezina balitz bezala hartzen dugu.
ETORKIZUNEKO KLASIKOAK
Duela urte pare bat, 2024ko irailean, zehazki, Euskal Idazleen Elkarteak antolaturik, Etorkizuneko klasikoak izeneko ikastaroa eman nuen Bilboko BBK Kunan. Artean ezezaguna zitzaidan modernista estiloko eraikin ederrean elkartu ginen dozena erdi bat lagun hiru larunbat goizez. Ikastaroa euskaraz eta debaldekoa zen, eta ez ziren izena emandako guztiak agertu, ez dakigu zergatik, ez baitzuten hutsegitea jakinarazi. Halere, bertaratu zirenen artean, euskal idazle eta literatura-zale amorratuak zeuden, eta eurei esker, ikastaro zinez aberasgarria izan zen.
Poesiaren Hatsa
Gaur egungo garai zital hauetan, Trumpkeriez betetako garaiotan, poesia behar du gizakiak. Poesia behar du herriak, euskararen herriak. Erraz esaten da, baina behar da praktikatu. Irakurri, errezitatu, entzun. Eta publikatu.
Egitasmo batzuen sorrerak pizten du ilusioa, eta zailtasunak izan daitezkeen arren, abiatzea energiaz betea izaten da gehienetan. Baina ez al da zailagoa irautea, tinko eustea? Kasurako, Maiatz argitaletxea Baionan jaio zen 1981. urtean. Aldizkariaren lehen zenbakia 1982ko otsailean eman zuten argitara. Ez al da ba mirari bat 45 urteren ostean Maiatzek bere horretan euskarazko liburuak argitaratzen jarraitzea? Aldizkariari ere eustea? Miraria baino, Luzien Etxezaharretaren lan nekaezina, eta bere abaroan ehundutako sarearen lagunen ekina.