MISTER ELEIZEGIREN ITZALPEAN
Altzoko Handiaren figurak urte luzez piztu ditu euskal iruditerian era askotako hurbilketak, hala nola, historikoak, literarioak, zinematografikoak, akademikoak zein herrikoiak. Haren itzal luzean, belaunaldi askok aurkitu dute tamaina fisikoaz haragoko sinbolismo bat, desberdintasunarena, bazterrean geratzearena, ikusgarritasunaren eta ikusiezintasunaren arteko talkarena, alegia.
Baina badira lan batzuk, hain zuzen ere, pertsonaia historiko horren hezur-haragizko dimentsioa baino gehiago, haren inguruan eraikitako mitoari, metaforari eta ispilu-izaerari erreparatzen diotenak.
“Poesia espeleologia egitea da eta narrazioa landa zabalean ibiltzea.”
Teresa Colom i Pich (La Seu d’Urgell, 1973) andorratar idazlea da. Ekonomia Zientzietan lizentziaduna, urte luzez zenbakien eta kalkuluaren munduan jardun zuen, idazketari erabat eman aurretik.
Katalanez idazten du, eta Andorrako literatura garaikideko ahots berezienetako eta sendoenetakoa da. Literaturaren esparruan 2000. urtean agertu zen indarrez, Andorrako Gobernuak antolatutako Miquel Martí i Pol Poesia Saria eta Grandalla Saria irabazi zituenean. Aitorpen horien ondoren, Com mesos de juny (Edicions del Diari d'Andorra, 2001) argitaratu zuen, bere lehen poema-liburua, eta horrekin hasi zuen obra poetiko jarraitu eta trinkoa.
«Rebista ulertzen dugu artea erakusteko beste espazio baten moduan».
Elena Olave eta Jone Erzillarekin elkartu gara Bilbon Isla #1 Love aldizkariari buruz hitz egiteko. Uda aurretik aurkeztu zuten lehen zenbakia, eta elkarrizketa hau egiteko unean bigarrena izango dena ari dira prestatzen. Proiektuaren bultzatzaileek belaunaldi bereko hainbat artista saretu dituzte aldizkariaren edukiak osatzeko, eta Maria Gascon-i eman diote aldizkariaren estetika -eta harekin bat eginez datorren oparia- diseinatzeko ardura. Bere argazkiekin batera, Irantzu Yaldebere, Adrian Campos eta Maider Gonzalorenak datoz.
Aldizkariak funtsean artearentzako erakusleihoak berrasmatu eta zabaldu nahi dituen arren, ez da arteaz bakarrik ari, edo ez modu hertsian: osatu gabe geratu ohi zaizkien arteari buruzko elkarrizketak jarraitu nahi izan dituzte bertan, eta kritikaren ikuspegia zabaldu kronikaren hibridatzean. Artea eta beste diziplina batzuen arteko zubiak zabaltzen ditu Islak; haien artean, literatura.
Aldizkariaren aurkezpenei buruz solasean aritu gara lehenik: Anti- liburu-dendan eta Iruñeko Matalaz espazioan Egun Motelak eta Plazeratu kolektiboekin egin dituzte udaberrian. Elena Olave eta Jone Erzilla bultzatzaileek sortu dute zerotik proiektuari dagokion guztia, eta beren gain hartu dute zabalkundea ere: Anti- bera, Karrikiri, Katakrak, Kaxilda... Lan karga horrek suposatzen duen erronkaz eta irakaspenaz mintzo dira etengabe, pasio handiz. Ez da ohikoa paperean euskara hutsezko aldizkari berriak sortzea, are gutxiago estetika zaindu batekin, eta dagoeneko bigarren zenbakiak berrikuntzak izango dituela aurreratu dute.
«Idatzi nahi duzun moduan idazteko gai izatea, hori da idazle batentzat lorpenik handiena»
Nafarroako Gobernuko itzultzaile bezala erretiroa hartu duenetik, idazteko gogoa apur bat baretu eta irakurzaletasuna suspertu egin zaiola kontatu digunean ez gara harritu. Umetan irakurle apasionatua zen; eta gaztetan irakurle suhartua bilakatu zen, baina beti izan da oso irakurle diziplinatua. Julio Cortazar eta Jose Saramago moduko idazleen itzultzaile izateaz gain, Jon Alonso (Iruñea, 1958) idazle profesionala izan da 37 urte zituenetik, eta denbora guzti horretan, oso profesionaltasun handiko idazlea dela frogatu du, bereziki, euskal literaturan tradizio urriena duen generoan: nobelagintzan. Nobeletan beharrezkoa den ingenieritza lanetan trebetasuna erakutsi du, irakurleen interesa mantentzeko gaitasuna, eta euskal gizartea bere injustizia eta ustelkeri guztiekin errebelatzeko zorroztasuna. Humanista guztiek bezala, misantropoaren zorroztasunarekin behatzen du errealitatea, eta gizatasunez epaitzen humanitatea. Bere liburuetan halako espiritu errebelde bat toopatuko beti irakurlea, amore ematearen tentazioari umorez erantzuten diona, eta zinismoari, esperantzaz.
“Nobela honen musika entzuteari utzi arte ezin izango dut hurrengoa idatzi”
Hemeretzi urte joan dira orain hurrena nobela publikatu zuenetik: ‘Ecce homo’ (2006). Oraindik orain, plazara atera da berriro Laura Mintegi, ‘Akabo’ (Txalaparta, 2025) argitaraturik, eta berehalakoan bereganatu du hedabideen eta irakurleen arreta.
“Minaren eta gaixotasunaren zentzuren baten bila ibili naiz”
Lierni Azkargortak (Lazkao, 1979) Eripoemia (Iruña Hiria Nazioarteko Poesia Saria, Denonartean argitaletxea, 2021) poesia liburuaren ondotik, 2025. honetan eta Balea Zuria argitaletxearen eskutik, bigarren poesia lana argitaratu du iragan udaberrian.
Hats luzeko eta iruditeria indartsu eta bortitzeko poesia liburu honetan mamuak, minak eta sufrimenduak gordinki aireratzen ditu, gaixotasun fisiko eta psikikoaren lekukotasunarekin gizarteko alfonbraren azpiko hautsa astinduz. Euskarazko poesiagintzaren barnean nolabaiteko lilura sortzeaz gain, barruak astintzen dizkigu liburuarekin. Olaberriako Zezilio Enea hotel eta jatetxeko terrazan, Goierriko paraje ederrak bistan genituela egin genuen topaketan joan ginen harilkatzen minaren eta literaturaren arteko loturak, modu horretan.
XABI SALABERRIA
Oiartzunera hurbildu naiz, eta 1545 argitaletxeko lokalaren kanpoaldean dut zain Xabi Salaberria, irribarretsu. Barrura gonbidatu nau eta beraien etxe berria erakutsi dit: Ainara Lasa artistarekin konpartitzen duten loradenda baten dendaostea. Espazio txiki eta berezi horretan, liburu zahar eta berrien usainak, latexarenarekin nahasten dira; hitzek eta eskulturek elkarrekin arnasten dute. Lokalaren erdian kokaturiko bi eserlekuetan hasi da gure elkarrizketa.
ELKARRIZKETA JUAN MANUEL ETXEBARRIA AYESTA “MANU” IRAKASLE ETA IDAZLEAREKIN
Juan Manuel Etxebarria Ayesta, “Manu” lagunentzako, Zeberion jaio zen 1948. urteko azaroaren 2an. Filologian doktorea, irakasle gisa lan egin du, erretiroa hartu arte. Euskaltzaindiko urgazlea eta Etniker etnografia taldeko kidea, etnolinguistikaren arloan ikerketa batzuk egin ditu. Idazle giza lan oparoa badu ere, lan guztiak euskaraz idatziak -Bizkaieraz nahiz batuaz.
“Detaile txikietatik abiatuz munstro, egitura edo sistema handiak seinalatzen saiatzen naiz”
Poema liburua ekarri zigun udaberrian, ‘Hezur berriak’ (Susa, 2025). Ane Labaka Mayozek amatasuna ardatz hartu eta bere baitako poz eta minak paperean jarri ditu, poesia eginik. Bidean hartutako ohar eta ideiak hartu, haietan sakondu, landu, eta osatu du bere lehen poema bilduma.