PISA probak herriko plazan
Jakinarazpen bat soinu eta guzti: eskolako email bat sartu zait mugikorrean. “Baimena sinatu EZ duzuenok bakarrik erantzun behar diozue mezu honi”. Handik bost minutura, guraso guztiok erantzun dugu, baita baimena sinatuta genuenok ere. Badaezpada.
Arratsaldean, eskola atarian seme-alabei txopet ogitartekoak eta jogurt edangarriak banatu ondoren, guraso batek esan du haurrek irakurtzen dutena ez dutela ulertzen. Ados jarri gara denok. Badaezpada.
Liburuen bi aldeak
«Irakurle naizelako nabil idazten. Ofizio, ez ogibide, berri bat ikasten.»
Ikusteko, gozatzeko eta partekatzeko sortu dugu Zipriztinak bideo sorta, eta batez ere, idazleen lana ezagutarazteko.
Ikusi bideo guztiak hemen
Liburutegian jende arraroa egon ohi da
‘Liburutegian jende arraroa egon ohi da’. Hala esaten genuen, hogei urte eskaseko umemokook, hitzak gillotina bilakatuta. Ez nuke orain, bi hamarkada pasa geroago, nire burua zuritu nahi esanaz arrarotasun exotikoa genuela buruan: grifo, basilisko, sirena edo Erdi Aroko liburuen orrietan hazi ohi ziren miniatura koloretsu horien gisakoak. Ez, arrarotasun kalifikazioak gutxiespena zekarren berarekin, goiko mailan dagoenak behekoari begiratzeko duen keinua, haur jazarleak jazartuari eskaintzen dion mespretxua, komuneko ispiluari ‘ni klase ertainekoa naiz’ mantra goizero lanera joan aurretik errepikatzen dion beharginaren arnas zikina.
KORRONTE IKUSEZINAK
Ertz askotatik pentsa liteke eta pentsatu izan da zahartzaroari eta literaturari buruz. Liburuetan, pertsonaia zaharrak irudikatzeko modua aztertu izan da, adibidez; edo idatzi izan da zahartzera iristen diren idazleei sortu ohi zaizkien arazoez eta arazook ofizioan duten eraginaz: memoria eta bista galtzeaz, afasiaz, indarra ahitzeaz, gerriko minaz, isolamenduaz, gorreriaz, dependentziaz, belaunaldi berriekiko deskonexioaz, pobreziaz…
Baina artikulu honetan, literaturari lotuta baina liburuetatik kanpo, jendaurrean, zahartzaroaz modu esplizituan diharduten idazleez pentsatu nahi nuke. Azken urteotan ez baitira gutxi zahartzaroari buruz hainbat ikuspuntutatik gogoetan ari diren euskal idazleak. Arreta ematen dit denak andrazkoak izateak.
Zumezko aulki kulunkariak
Ikusteko, gozatzeko eta partekatzeko sortu dugu Zipriztinak bideo sorta, eta batez ere, idazleen lana ezagutarazteko.
Ikusi bideo guztiak hemen
SORKUNTZAREN MEKANIKA
Duela guti, Iparraldean ia denek leitzen duten Sud Ouestaren igandeko alean Dordoinakoa den Gilles R. batek hau zioen irakurleen zutabean:
"Kalkulagailuak buruzko kalkuluari (kalkulu mentalari) egin dioena, Adimen Artifizialak giza pentsamenduari egiten ari dio. Gaur, belaunaldi oso batek ia ez daki gehiago begien aitzinean duen pantailari begiratu gabe xeherik itzultzen. Bihar gai izanen ote gara problema konplexuago baten ebazteko, testu kritiko baten aztertzeko edo algoritmoaren laguntzarik gabe arrazoinamenduaren eraikitzeko? (...) Zinezko arriskua ez dago makinen botere hartze ikusgarrian, baizik eta, aisetasunera lerratzeagatik, gure adimenaren ahalmenen galtzean. Adimen Artifizialaren (AA) abiadura lasterreko aitzinamendua nabarmena da pertsonaren ahalak handitzen dituen bitartean, hura ordezkatzen ez duen bitartean. Ordea, ahaleginaren gustuaren zaintzeko eta gure pentsamenduaren burujabetzaren gerizatzeko indarrik ez ukanez, argindarra itzaliko delarik funtzionatzeko gai izanen ez den, hauskorra izanen den, zibilizazio lagundua prestatzen ari gara."
HERNANI, KULTURZALEON HARRIBITXI
Hernaniko Liburu eta Disko Azokaren seigarren edizioa ospatu zen joan den urriaren 3an. Azken urteotan parte hartu dudan azokarik kuttunena dela esanen nuke, eta hori guztia Dobera Elkarteari esker.
GREZIERAKO IRAKASLEA
Kanadan jaio zen eta grezierako eskolak ematen ateratzen du bizimodua. Horixe besterik ez du ipintzen Anne Carsonen liburu gehienen azal-hegaletan. Literatura Nobel Saridun berriak ez du gehiago behar bere burua aurkezteko. Aski eta sobera bere estiloa berezia, laburra eta hantusterik gabea dela erakusteko. Ez da luzamendutan ibiltzen. Sorterria eta ogibidea baino ez ditu aipatzen, gainerako informazio guztia izate beraren apaindura baizik ez delakoan, antzezle berberaren janzkera eta makillajea. Argazkirik ere ez, sarri askotan. Biografia lakonikoa hautatzen du argitalpenak, sariak, hitzaldiak eta curriculum vitaea puzten duten bestelako merezimenduak zerrendatu beharrean.
Happy meal
Guztiok ezagutzen dugu, gutxi-asko, jatetxeetako haur-menuen eskaintza sinple eta monotonoa: makarroiak, kroketak eta solomoa (edo oilasko bularkia) patata frijituekin. Erdi prezioan, barazkirik gabe diseinatutako plater konbinatu koipetsua jartzen diegu aurrean “bestela ez du ezer jango” aitzakia lasaigarri eta pozoitsua irensten dugun bitartean. Haurrentzako otorduak —atzean jostailu bat nahiz pantaila baten distira ezkutatzen dituzten Happy Meal famatuak— ultraprozesatuez, elikagai bigunegiez eta erraz mamurtzen diren produktuez osatuta daude. Ez dute ahalegin berezirik eskatzen, ezta ahosabaia hezten ere. “Ikasiko dute eskolako jantokian, lasai”. Eta, iristen direnean, komeriak hasten dira: ez dakite denetik jaten, ez dituzte ehundura ezberdinak onartzen eta jantokia gudu-zelai bihurtzen da. Etxean irakatsi ez dena eskolak bideratu behar du. Bada, zoritxarrez, berdintsu gertatzen ari zaigu hizkuntzarekin, elkarrizketarekin eta irakurketarekin ere.