Beltza ere bada eta Beltza izenaz deitzen du Nikolasek. Ipar Euskal Herriko usozaleek Arabako Berrikano herrixkatik Bruselara garraiatu zuten kamioi batean, beste hainbat uso mezularirekin batera, eta han askatu zuten, hega eta itzul zedin etxera, bere usategira.

Etnolinguistikan irakurtzen denez, hegazti saldo eta animalia taldeetako kideei ez zaizkie izenak jartzen, “baina uso hori berezia da, ez da urdina, pixka bat beltza da, nortasun berezikoa, eta nirekiko daukan hurbiltasuna... badakit nik. Harreman oso berezia du nirekin. Eta harreman hori zauri batetik hasi zen. Normalean, usoengana hurbiltzen bazara, ihes egiten dute. Baina honek ez du ihes egiten ondora joaten natzaionean”.

2023a zen eta inoiz ez zen usorik itzuli Bruselatik Arabara ordura arte. Beltza izan zen lehena eta zaurituta heldu zen Berrikanoko usategira. Hegazti harrapakariek erasotu zuten 1.000 kilometro baino gehiagoko bidean, auskalo zein lurraldetako zeruan. Nikolasek sendatu egin zizkion bular eta hego zaurituak. Orain, hurbiltzean, ez da urruntzen.

Nikolas Xamardo, frankismoaren garaiko Galiziako maisu baten semea, galiziar eta euskaldun konprometitua, hainbat eta hainbat borrokatan engaiatua eta zigortua, Parisen Linguistika estudiatu eta Lacan eta Badiouren ikaslea, “gertakizunaren” erabaki-kontzeptuaren aztertzailea, XIX. Mendeko erromantiko berantiarra, uso-mezularien zalea.

Idazle maiteen artean gehien maite ditugunekin gertatzen den bezala, askotan etortzen zait gogora Luis Cernuda. Eta Cernudarekin akordatzen naizenean, askotan akordatzen naiz hitz hauekin, behin bere aberria izan zen espainolenari buruz esan zituenekin:

“Gure artean, izatekotan, literaturak presentea baino ez dauka. Hildako poetarentzat, baita handienarentzat ere, ez dago bizirik irauterik. Ospetsuenei buruz soilik hitz egingo bagenu ere, ze inporta die espainolei Garcilasok edo Bécquerrek? Baudelaire eta Keats airean bizi dira oraindik, bizi izan ziren lurraren gaineko zeru lasaietan. Baina Espainiako aire zalapartatsu eta beldurgarrian, gure poeten argi-itzalak ezin du distirarik egin, eta laster hondoratzen da ahanzturaren infernuetan”.

Eta hitz horiekin batera, beste hauekin ere akordatzen naiz, akaso horiek baino etsigarri eta tristeagoak:

“Espainiar bakoitzak izaki primitibo baten gisara egiten dio aurrera munduari, berak baino lehen inork mundua begiratu, sentitu, ulertu izan ez balu bezala. Hain balio handia duen jarraitutasunaren lotura falta da, tradizioarena. Zenbat ahalegin antzu, gure arbasoentzat; zenbat denbora galdu, guretzat”.

Cernudak benetan pentsatzen zituelako dira hitz horiek hain tristeak. Eta euskaldunontzat berdin balio dezaketelako egiten zaizkit hain etsigarriak. Hegoaldeko euskaldunoi, behintzat. Tradizioaren katebegia ez hausteari dagokionez, askoz sanoagoa eta sano hobea izan delako iparraldeko literaturaren tradizioa.

Denetarik izan du uztailaren 4ean izan den Oiartzungo poesia egunak. Eguraldia lagun seigarren urtez. Eguerdi aurretik, Ugaldetxon barrena abiatu da ibilbide poetikoa eta hirurogeita hamar bat poesia zale batu dira, gazte-gaztetxoetatik hasirik adin tarte guztietakoak. Oiartzungo eta Euskal Herri osoko poeten olerkiak irakurri dira.