Zenbat ahalegin antzu, gure arbasoentzat; zenbat denbora galdu, guretzat

Idazle maiteen artean gehien maite ditugunekin gertatzen den bezala, askotan etortzen zait gogora Luis Cernuda. Eta Cernudarekin akordatzen naizenean, askotan akordatzen naiz hitz hauekin, behin bere aberria izan zen espainolenari buruz esan zituenekin:

“Gure artean, izatekotan, literaturak presentea baino ez dauka. Hildako poetarentzat, baita handienarentzat ere, ez dago bizirik irauterik. Ospetsuenei buruz soilik hitz egingo bagenu ere, ze inporta die espainolei Garcilasok edo Bécquerrek? Baudelaire eta Keats airean bizi dira oraindik, bizi izan ziren lurraren gaineko zeru lasaietan. Baina Espainiako aire zalapartatsu eta beldurgarrian, gure poeten argi-itzalak ezin du distirarik egin, eta laster hondoratzen da ahanzturaren infernuetan”.

Eta hitz horiekin batera, beste hauekin ere akordatzen naiz, akaso horiek baino etsigarri eta tristeagoak:

“Espainiar bakoitzak izaki primitibo baten gisara egiten dio aurrera munduari, berak baino lehen inork mundua begiratu, sentitu, ulertu izan ez balu bezala. Hain balio handia duen jarraitutasunaren lotura falta da, tradizioarena. Zenbat ahalegin antzu, gure arbasoentzat; zenbat denbora galdu, guretzat”.

Cernudak benetan pentsatzen zituelako dira hitz horiek hain tristeak. Eta euskaldunontzat berdin balio dezaketelako egiten zaizkit hain etsigarriak. Hegoaldeko euskaldunoi, behintzat. Tradizioaren katebegia ez hausteari dagokionez, askoz sanoagoa eta sano hobea izan delako iparraldeko literaturaren tradizioa.

Poesiaren lurra

Denetarik izan du uztailaren 4ean izan den Oiartzungo poesia egunak. Eguraldia lagun seigarren urtez. Eguerdi aurretik, Ugaldetxon barrena abiatu da ibilbide poetikoa eta hirurogeita hamar bat poesia zale batu dira, gazte-gaztetxoetatik hasirik adin tarte guztietakoak. Oiartzungo eta Euskal Herri osoko poeten olerkiak irakurri dira.

ELKARRIZKETA Christiane Dunoyerekin

Christiane Dunoyer aostarra, antropologoa, idazlea eta dokumentalgilea da, bai eta Aosta Aranean dagoen Centre d'Études francoprovençales René Willien izeneko ikergunearen zuzendaria ere. "Rene Willien" izena, berriz, Aostako idazlea, alpinista, argazkilaria, kultur-eragilea eta II. Mundu Gerran Erresistentziako kidea izan zenari zor zaio. 1916an Aostan jaio eta bertan hil zen 1979an. Frankoproventzar kultura eta hizkuntzei buruzko ikerketak sustatzen dituen aipatu erakundeak Saint-Nicolas herrixkan du egoitza gaur.

Nork dauka harrizko bihotza?

Karmele Jaiok joan den urtearen bukaeran Harrizko bihotza (Elkar) liburua plazaratu zuen. Abezedario batetik tiraka Atik Zra sailkatu ditu hainbat hitz taupaden alfabeto bat osatu duen arte. Hilabete batzuk pasa ostean, dagoeneko, gaztelaniazko bertsioa dago merkatuan: Corazon de piedra

NOTA SOLTEAK UDARA HASIERAN

eta arrastaka ibiltzen gaitun

larrua nola urratu,

bidea nola erratu.

TERE IRASTORTZA

BADAUDE beraien hitzen arrabotsa baino aditzeko gai ez direnak.

Entzuten ez dakien horrek bizitzari (zuri, bere buruari) azalkeria batetik begiratuko dio beti.

*

PERIFERIA da nire aberri bakarra.

«Poesia idazteari lotzen denak ere badu oharkabean bere burua osatzeko behar gisako bat»

Erroak Auritzen dituen eta Donostian bizi den euskal idazle eta poeta da. Kulturgintzan betidanik murgildua, hainbat ekimen eta elkarteren sustatzaile eta partaide izan da: Ez Dok Amairu, Aranzadi, Nafarroako Ikastolak, hainbat euskara elkarte, Bilboko Kafe Antzokia, Oteiza Fundazioa… Sorkuntzari dagokionez, literatura da bere eremu nagusia: saiakera, narrazioa eta, bereziki, poesia.

IRAKURTZEKO AITZAKIAZ HARAGO, HOBETO ENTZUTEKO ALDARRIKAPENA

Erlojuak ordua jo du, eta parte-hartzaile batzuk eserita itxaroten ari dira dagoeneko. Zenbaitzuk gaurko saioko liburua aldamenean duten pertsonarekin komentatzen hasten diren bitartean, beste batzuk, berriz, oraindik eseritzeke edo atetik herabeki azaltzen dira. Gela epeltzen doa emeki, taldeko gogoa bezala. Talde oro desberdinak dira euren artean, eta, ondorioz, talde bakoitzean dinamika ezberdinak sortzen dira, hura osatzen duten pertsonen arabera. Nahiz eta, batzuetan, urtaroaren araberakoa ere izan, neguak eta bere mututasunak edo udaberriak eta bere gorentasunak tertuliaren erritmoa aldatu ahal dute eta. Irakurketa klub anitzak daude: eleberri historikoak lantzen dituztenak, poesia liburuak, literatura feminista, komikiak, umeen taldeak...irakurle bezainbeste klub daude gaurkoan.

Toti Martinez de Lezearekin hizketan

Eleberri historikoaz hitz egingo dugu, baina batez ere mitologiaz, Toti Martinez de Lezearekin. Eta, bide batez, literaturaren munduarekin zerikusia duten beste gai batzuk aipatuko ditugu ere bai. Totiren etxean nago, urtero egiten diodan bisitan. Hemen, bere bulegoan, idazleak duen idazteko txoko magikoan. Elkarrizketa zati batean euskaraz egiten da, beste batean gaztelaniaz, eta gero itzultzeaz arduratzen naiz.

Gauzak

Georges Perec idazleak bere lehenengo liburua argitaratu zuen 1965. urtean: Gauzak 60etako istorio bat (Igela argitaletxea, Itziar Diez de Ultzurrunek itzulita). Bertan Jerome eta Sylviek osatutako bikotea da protagonista. Burges txikien familietan haziak, luxuarekin amets egiten dute, nahi adina gustuko gauzez betetzeko etxea. Errealitatea, ordea, oso bestelakoa da. Inkesta-egileak dira eta 30 metro koadroko etxe batean bizi dira. Haien bizi estiloa kontatzen zaigu narrazioan: lanaren gorabeherak, ohiturak, zaletasunak, lagunekiko harremanak... Liburuak, irakurtzen dugun bitartean, gure bizi estiloaz eta guk geuk gauzekin dugun harremanaz hausnartzeko parada ematen digu.