HAU EZ DA NOBEDADE BAT  

Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko, Slavenka Drakulić. Itzultzailea: Amaia Apalauza

«Zoran Vikovićek, neska gazteak bortxatu zituela -tartean hamabost urteko beherako bat–, esan nahi genuke arriskutsua dirudiela. Baina kaltegabea, txikia eta ahula ematen du, bereziki Kovaćen ondoan. Ile argia eta azal griskara ditu, eta zurbil dago. Ez dauka kokotsik, eta hori izanen du, akaso, ezaugarri bereizgarriena. Epaiketa hasi zenean, bizar motza ibili zuen, kokotsaren hutsunea betetzeko edo. 2001eko otsailaren 22an, epaiaren egunean, bizarra moztuta agertu zen, garbi, eta irudi zuen kokotsa lepo lodian desagertzen zitzaiola. Haren aurpegiak ez zuen inongo emoziorik ageri. Ez zuen akaso inongo emoziorik sentituko?».

“Leku hau eman diguzue, ba hartu egingo dugu, eta egingo dugu ondo”

Iazko irailaren 6an izan zen. Añorgako Antzoki Zaharrera sartu eta han topatu nuen Maria Oses Saiz (Arrasate, 2000), atearen aldamenean. “Guillotina festa” zen, Donostiako autoedizio topaketa. Miau estudioko materiala saltzen zebilen, irri konplize bana oparitu genion elkarri. Orduan erosi nuen “argiak sabaian korrika” izeneko poema bilduma.

Arrasateko Irati tabernan egin dugu zita. Olaia Inziarteren kantu bat entzuten da Maria atetik agertu denean. Ez litzaidake hasteko modu hoberik okurrituko. Geuretzat gordeko ditugu kafea atera ziguten artean elkarri kontatuak. Esku biak kikarari helduta zituela ziurtatu arte ez nuen piztu grabagailua.

HITZAK FALTA DIRENEAN: ISTORIOAK LAGUN

Batzuetan ez dakigu zer sentitzen dugun. Are gutxiago nola azaldu.

Haurrek askotan gorputzarekin adierazten dute oraindik hitzez esaten ez dakitena: negarraren, amorruaren, ezinegonaren edo bat-batean agertzen diren galderen bidez. Helduok hori hobeto ezkutatzen ikasi dugu. Esaldi soiletan edo isiltasunean gordetzen dugu.

Horregatik dira oraindik hain beharrezkoak istorioak. Izan ere, batzuetan, ipuin, nobela edo pertsonaia batek hitzak jartzen laguntzen digu guk korapilo bat besterik ez genuen tokian.

Zubiak eta txirikordak, hizkuntzen artean eta kulturan

Bezero berri batekin lehen bilera dut. Ontzi bete ur jarri dut baso-azpikoaren gainean eta oharrak hartzekoa eskura dudala egiaztatu dut. Zoomen sartu, eta gutxira agertu da Carola. Katalanez hasi zait hizketan. Gaztelaniaz erantzun diodanean ulertzen diodan galdetu dit, eta nik baietz erantzun diot, ia dena ulertzen dudala modu honetako elkarrizketetan, eta lasai hitz egiteko katalanez. Hala egin du. Tarteka gaztelania sartzen du, baina berriz hartzen du haria katalanez. Hitzen bat ez dut ulertuko eta galdetuko diot edo testuinguruagatik harrapatuko diot esanahia. Ohiko jokabidea da hau Kataluniako bezero eta kideekin bilerak ditudanean. Biko elkarrizketetan baino are gehiago mantentzen da katalanari eusteko joera bileran hizkuntza horretan mintzatzeko erraztasuna duten bi pertsona edo gehiago daudenean.

APIRILAREN PROMESA

Apirilaren hondarrera iritsi garen honetan, ezin esan hilabete krudela izan denik. Apirila gogotsu hartu dugu. Egunak luzatu egin dira, eguzkiak lurrari keinu egiten dio, eta kaleak jendez eta kolorez betetzen hasiak dira. Apirilak badu promesa bat, haziak mugitzen dituen xuxurla bat. Gehienentzat, apirila argiaren garaipena da, neguko hotz eta ilunpeen ondoren, urtaro hau bizi-bulkada geldiezina balitz bezala hartzen dugu.

ETORKIZUNEKO KLASIKOAK

Duela urte pare bat, 2024ko irailean, zehazki, Euskal Idazleen Elkarteak antolaturik, Etorkizuneko klasikoak izeneko ikastaroa eman nuen Bilboko BBK Kunan. Artean ezezaguna zitzaidan modernista estiloko eraikin ederrean elkartu ginen dozena erdi bat lagun hiru larunbat goizez. Ikastaroa euskaraz eta debaldekoa zen, eta ez ziren izena emandako guztiak agertu, ez dakigu zergatik, ez baitzuten hutsegitea jakinarazi. Halere, bertaratu zirenen artean, euskal idazle eta literatura-zale amorratuak zeuden, eta eurei esker, ikastaro zinez aberasgarria izan zen.

Poesiaren Hatsa

Gaur egungo garai zital hauetan, Trumpkeriez betetako garaiotan, poesia behar du gizakiak. Poesia behar du herriak, euskararen herriak. Erraz esaten da, baina behar da praktikatu. Irakurri, errezitatu, entzun. Eta publikatu.

Egitasmo batzuen sorrerak pizten du ilusioa, eta zailtasunak izan daitezkeen arren, abiatzea energiaz betea izaten da gehienetan. Baina ez al da zailagoa irautea, tinko eustea? Kasurako, Maiatz argitaletxea Baionan jaio zen 1981. urtean. Aldizkariaren lehen zenbakia 1982ko otsailean eman zuten argitara. Ez al da ba mirari bat 45 urteren ostean Maiatzek bere horretan euskarazko liburuak argitaratzen jarraitzea? Aldizkariari ere eustea? Miraria baino, Luzien Etxezaharretaren lan nekaezina, eta bere abaroan ehundutako sarearen lagunen ekina.

Labetik atera berriak

Labetik atera berriak sailak liburu berriak ekarriko ditu lehen lerrora. Egileak berak kontatuko digu liburuaren funtsa; nolatan idatzi duen eta zergatik irakurri beharko genukeen liburua. Labur, zuzen eta bero-bero. Juan Garziarekin hasi dugu saila. 

IRAKURLEEN BEHARRA

Estresa gure bizimoduaren jabe egin zen aspaldi, behar baino sarriago gure egunerokoari aurre egiteko ezina eragiteraino. Hedabideetan, astea joan eta astea etorri buru-osasunari zein gaitzei buruzko albiste edo artikuluren bat ageri da. Ez da ezohikoa. Inguruan ikusten dugu, maite edo ezagutzen dugun norbaitek jasan du. Guk sufritu dugu, medikuarenean antsiolitikoak eta depresioaren kontrako pilulak zein erraz eskura daitezkeen ikasi dugu.

Gutako beste batzuk eguneroko zurrunbiloan gabiltza: lana eta besteen zaintza, bata eginez bestea egingo ez bagenu bezala, nekea bikoiztuz. Ez dugu behar antsiolitikorik edo antidepresiborik, ez daukagu buruko gaitzik, baina egunekoari ekitea arteak hartu ezinik ibiltzea da, nekatuta jaikitzen gara eta egun osoa dandarrez ematen dugu ia, abailduta askotan, amorrutik goibeldurara eta buelta, berriro oheratu arte. Eta han, ezin lo egin, kirioak dantzan, arnasa-ariketak zigortzat hartuta.