Errekondoan hartu nau Oihanak Aranak (Eskoriatza, 2001), etxaurre zuri-urdinean, eguzki egun batez. Idazlea eta bertsolaria da; “gaur gaurkoz, hurrenkera horretan”. Ezin adiago entzun diot kontatzeko zuen guztia. Grabazioak zaldien trosta harrapatu du zenbait unetan. Bada denboratxo bat aurrekoengandik ez ezik ondorengoengandik ere asko ikasten ari naizela.

1.Aurkeztu berri duzu Zerua hemen liburua. Izan al duzu argitaratu aurretiko bertigorik? Zer gorputzaldi duzu orain?

Emaitzarekin nahiko pozik geratu naiz eta seguru nengoen, eta uste dut horrek  gorputzaldi on bat eman didala liburua aurkezteko. Duela bost urte Lazunak azkazaletan argitaratu nuenean beste leku batean nengoen guztiz, bai poesiarekiko, bai plaza publikoarekiko, bai bizitzarekiko orokorrean. Uste dut orain askoz kontzienteago bizi dudala sorkuntza eta, batez ere, poesia. Askoz poesia gehiago irakurrita heldu naiz gaur egunera. Uste dut horrek eman didala kontzienteago idazteko oinarri zoragarri bat. Gustuko poetak ezagutzeak eta poesia egiteko bestelako modu batzuk deskubritzeak. Horregatik, oso argi izan dut zer egin nahi nuen. Askotan hori izaten da artistaren buruhauste handiena, ezta? Egin nahi duzuna eta egiten duzuna elkarrengandik ahalik eta gertuen egotea, eta nik sentitzen dut lortu dudala hori apur bat. Eta lasai geratu naiz.

2.Zer gehiago aldatu da Lazunak azkazaletan-etik?

Askotan gertatzen da: idazle batzuen lehenengo liburua irakurri eta gero bigarrena irakurtzean ematen du beste idazle bat dela. Nik horren beldurra baneukan. Ez nion nahi ihes egin liburu horri. Ez nuen ezabatu nahi. Uste dut erronka bat izan dela liburu honetan beste liburuari ere horrelako ondratze moduko bat egitea eta aitortzea orduko Oihana haren interes linguistiko-poetiko-estetikoak. Eta uste dut hein batean badaukala antza ere. Hautu estetiko batzuk oso antzekoak dira; sinbolo batzuk errepikatu egiten dira, aurrekoan asko azpimarratu zidaten jolasaren kontua ere, oso ironikoa zela eta hitz-jokoak eta abar. Eta uste dut liburu hau beste gauza bat dela baina mantentzen duela hori. Bai sentitzen dut elkarren segidan doazen bi liburu direla. Saltoa egon badago, ezinbestean. 19-24 urte. Bizitzako saltoa da.

3.Non, noiz, nola idatzi dituzu poemak? Liburuan bertan etxe-aldaketak aipatzen dituzu…

Aurreko liburua bukatu nuenetik hau existitu zitekeela pentsatu arte igual hiru urte pasatuko ziren. Tarte horretan ez nuen apenas poemarik idatzi. Batzuk bai, enkarguz, baina bulkadarik-edo ez nuen sentitu. “Poemak idazteko presa” hori.

Momentu batean heldu egin zitzaidan. Ez aita hil eta berehala, baizik eta urtebetera edo. Bestelako proiektu batean nenbilen eta sortu zen beharrizana poema batzuk egiteko eta, horren harira, hasi nintzen poemak idazten berriz. Hor agertu ziren liburu honetan dauden eta niretzako indartsuak diren batzuk, batez ere, aitaren heriotzaren doluarekin lotuta daudenak.

Neure buruari erronka jarri nion. Oso oker ez banago Castillo Suarezi entzun nion Irautera argitaratu zuenean berak egunero poema bat idazten zuela liburu hori egiteko. Erronka horretatik abiatuta jada leku guztietan ikusten nituen poemak. Poemak askotan ikusi egiten ditut, topatu. Esaten dut: egin behar dut honi buruzko poema bat. Agertu egiten zaizkit. Oso magikoa da.

Gero landa girora etorri nintzen bizitzera eta honek eman zidan beste paisaia bat. Hona bizitzera etorritakoan topatu nuen liburuaren egitura. Istorioa bera. Bidaia. Hemen egoteak iraganari ere beste modu batera begiratzeko aukera eman zidan. Tartekatuta daude aspaldikoak eta, batez ere, azken urte eta erdian idatzitakoak.

4.Dolua prozesu bat dela diote. Zu aita hil eta urtebete ingurura hasi zinen idazten. Hasieratik liburu forma emateko eta argitaratzeko asmoz edo hori aurrerago erabaki zenuen zerbait izan zen?

Triste nagoenean ez dut idazten normalean. Egun triste solte batean akaso, bai. “Gosaria” poema, adibidez.  Bizitzako aro ilunetan, ordea, ez da nire tristura ateratzeko modua. Gero bai. Tristurari buruz idaztea ondo nagoenean bada hobeto egoteko ariketa bat.

Aita hil berritan zutabe bat idatzi nuen Berrian. Hor momentuan hori bakarrik. Gero egunerokoa idazten hasi nintzen. Ezer ez kanpora begirakoa. Eta gero modu kontzientean hasi nintzenean asko jo nuen eguneroko hori berrirakurtzera eta hor agertu ziren eszena batzuk nire memorian ere bazeudenak oso argi. Loreena, aita orrazten ari nintzenekoa… liburua ardazten duten poemak.

Akaso zerbait txikia egin nezakeela pentsatu nuen, argazkiekin, aitaren lagunei banatzeko. Gerora agertzen joan ziren besteak. Hasierako horiek idatzi nituenean ez nekien “poesia idazteko presa” hori sartuko zitzaidanik.

5.Utzi duzu zerbait kanpora intimoegia-edo zelako? Zureegia edo zuenegia?

Bi filtro daudela uste dut. Lehenengoa da zer idatzi dudan eta zer ez dudan idatzi. Eta bigarrena: idatzi dudan horretatik zer erabaki dudan argitaratzea eta zer ez.

Badaude gauza batzuk oso gureak direnak. Oso ilunak. Ospitaleko biolentziak eta abar. Jendearentzat dolua abiapuntu duen liburu bat tristea izango da per se. Eta nik ez nuen nahi liburu triste bat. Liburuaren alde bai erabaki dut gauza batzuk kanpoan uztea. Liburuak justizia egiteko nik kontatu nahi nuen historia horri beharrezkoa zen argitsua izatea. Horren mesedetan gauza batzuk ezabatu ditut.

6.Berriako zutabe bat aipatu duzu lehenago. Izan ere, poesia idatzi bitartean beste gauza batzuk idazten jardun duzu. Nola egin duzu aukeraketa? Zer da poema eta zer zutabe?

Oso zaila da. Batzuetan haserretu ere egiten nintzen: “hau poema on bat zen, eta erregalatu egin duzu oso merke”. “Zelan garbitzen da bihotz bat” izenekoa, adibidez. Arrasaldeko seiak ziren eta oraindik ez nuen bidali. Ez nuen bidali nahi.  Azkenean bidali egin nuen. “Dolu oharrak” ere bi zutabe dira.

Oso batera joan diren gauzak dira. Idazteko erabiltzen dudan metodoa oso desordenatua da. Nik daukat koaderno bat "landa koadernoa" deitzen diodana, antropologoa naizela justifikatzeko nolabait, eta hor jasotzen dut nire dena, nire bizitza osoa dago hor. Aitaren funerala antolatzen egon nintzeneko bere lagunen telefono zenbakiak, hurrengo egunean erosketetara joan nintzeko zera eta hurrengoan ez dakit zer. Nire idazteko materiala hor gordetzen dut. Orduan, zutabeak eta poemak leku beretik sortzen dira. Gainera, nik uste nire zutabeetan ahalegin berezi bat badagoela poesia sartzeko. Txoko literario bat egon dadin Berrian egunero. Liburuaren nahiko antzekoa den giro eta paisaia bat agertzen da, nahiz eta gero oso desberdina izan.

7.Liburuan ez dago atalik; dena jarraian emana dator. Zer dela eta?

Biziaro baten kronika kontatzen da liburuan. Atalik ez izateak laguntzen dio sentsazio horri. Beti doa aurrera. Denboraren joanaren sentsazioa, bidaia horren sentsazioa irakurlearen gorputzera transferi dadin zuzenean. Zatiketa atalen bidez egin beharrean poemen egituraren bitartez pentsatua dago. Badaude batzuk narratiboagoak direnak eta horiek ematen dizute gelditzeko aitzakia. Niri askotan gertatzen zait. Liburu batean poema luze bat topatzen dudanean askotan uzten dut hurrengo egunean irakutzeko. Horren bidez markatu nahi izan dut irakurketaren erritmoa.

Istorioa kronologikoki ordenatuta dago nolabait, baina poemak ez daude idatzitako ordenean, inondik ere. Tranpak zilegi dira. Hain zuzen, oso polita da niretzako liburuko azken bigarrena aspaldi-aspaldi idatzitako poema bat izatea. Aurreko liburua bukatu berritan idatzitakoa. Kronologikoa da minetik pozerako bidaia bat jasotzen delako. Hasierakoak astunagoak izan daitezke, heriotza ere presente dago. Azken hamarrak, aldiz, izaki bizidunez gainezka daude.

8.Beste bidaia bat ere kontatzen duzu; hiritik landa eremurakoa. Kontrakoa kontatu izan da sarri.

Hirian bizi izan naiz sei urtez. Asko idatzi dut hirian. Literarioki ere asko eman dit. Baina hemengo paseo batek eman didan beste poema ez dit beste ezerk eman. Gainera, momentu batean esaten dut “gure amamak ikusiko banindu ez luke sinistuko” eta “gure aitak ikusiko banindu barre egingo luke”. Eta nik neuk ere bai. Duela hiru urteko Oihanari esan izan bazenio… Gero norberak bukatzen du ahal duen lekuan.

Lazunak azkazaletan-en ere hiriko fauna asko agertzen da. Ez zen izan batere kontzientea. Landa eremuan da hori bider mila.

9.Formari dagokionez, poema laburrak eta laburragoak topatuko ditu irakurleak.

Niretzat poema batek laburra behar du izan. Akaso izango da bertsotatik gatozelako eta pieza laburretara ohituta gaudelako zentzu horretan. Nik idazten ditudanak motzak dira. Bi orriko poema bat ateratzen bazait, larritu eta gauza asko kentzera egiten dut. Hautua da poema laburrak egitea, irakurle bezala ere gustatzen zaizkidalako. Arnasestu baten neurrikoak.

Artean poesiatik gertuen dagoena argazkilaritza dela entzun izan dut. Ni ez nago oso ados. Pinturatik gertuago dagoela esango nuke. Baina bada zerbait oso bisuala. Jasotzeko egiten dugun zerbait. Liburuan ere oso nabarmena da ikusmenak daukan lekua.

10.Poemen izenburuak oso ondo jarrita daudela iruditu zait. Buelta asko eman dizkiezu, ezta?

Pila bat. Aurreko liburuan ere berdin egin nuen. Helburua izenburu onak jartzea zen. Asko zeuden izenbururik gabe eta kristoren lana izan da. Hor irten zen leku izenak eta datak jartzearen ideia eta uste dut liburuaren formari oso ondo datorkiola.

Urtaroak ere oso presente daude bizitzaren erritmoetan, arboletan, animalietan. Hori ere lan bat izan da puzzlea sortzeko orduan. Poemek eurek esan digute noiz joan behar zuen bakoitzak.

11.Berriako zutabeetan ohi duzun eran, zure hizkera agertzen da poemetan.

Zutabegintzak eman didan zerbait izan da. Urte asko neramatzan Debagoienatik kanpora eta sartu zitzaidan bat-batean horrelako konplexu bat: galtzen nabil. Eta benetan nabil galtzen. Eta izan zen Ane Zubeldiaren Kontra irakurri eta bihotzeraino sartu zitzaidan poema bat esaten duena bere amamarekin doinu konkretu batean egiten zuela berba eta galdu egin duela. Negar pila bat egin nuen egun horretan. “Doinua” izeneko zutabe bat idatzi nuen eta erabaki nuen ni naizenean berbetan edo nire ahizpa edo nire ama… Mundu guztiak batuan hitz egiten du nik nahi dudanek izan ezik eta hitz egiten dute nik hitz egiten dudan bezala. Denek egiten dute berba nire aitak bezala. Hori berreskuratzeko gogoa nuen, horrekin adiskidetzeko gogoa. Bertsotan ere sekula ez dugu euskalkian egin eta horrekiko baneukan distantzia.

Oso ariketa polita izan da itzultzea euskara batutik euskalkira. Asko aldatzen da. Nik uste emozioetara zuzenago doala. Ez da bakarrik euskalkia dela. Ahozkoa da. Estetikoki eta poetikoki ere ez nuen uste hainbeste funtzionatuko zuenik. Izan da izugarrizko sorpresa. Deskubrimendu bat oso-oso ederra. Gainera, gure euskalkia ezezaguna da, irakurlearentzat berezia.

12. Izenburutik bertatik hasita, zerua behin eta berriz agertzen da.

Ez zen abiapuntu bat izan. Irati Zubiarekin elkartzen nintzen idazteko eta berak esan zidan: zeruari buruz ari zara etengabe. Zeruari buruzko liburu bat ere bada, beraz. Hasieran beldur pixka bat ematen zidan, heriotza, dolua, zerua… Ea pentsatuko duten Rosaliarena egiten ari naizela eta justu oso kontra gaude ez? Eta baneukan zalantza.

Benetan gertatu zitzaidan. Oso bolada txarra pasatzen ari nintzela Uxue Alberdik harrapatu ninduen aireportu batean eta berak esan zidan: “trankil, orain ez duzu ikusiko baina zeruak hor jarraitzen du”. Eta ni hegazkin batera igotzear nengoen. Esaldi horrekin pila bat gogoratzen naiz bizitzan. Benetan dago zerua leku guztietan.

Donostiara joan nintzenean bizitzera eta baita gero hona ere, asko hartu dut kontzientzia zeruarena. Nik uste gure bailaran gutxiago ikusten dela mendiengatik eta. Bada gauza bat asko inpresionatzen nauena beti.

Niretzat zerua ere bada zerbait oso…. Gure emozioetan eragina daukana. Zerua urdin egon edo ez egon ni behintzat diferente nago eta gero dena hartzen duen zerbait da. Gero pentsatzen, aurreko liburuan ere badago atal bat guztiz zeruari lotua.

13.Aurrez aipatu duzun argitasun horrekin lotuta, badaude umore edo ironia ukituak ere poemetan. “Zuri be zurituko zaizu ilea, kabrona”.

Bada asko interesatzen zaidan gauza bat eta asko erabiltzen dudana nire bizitzan. Nire lagunek ere beti esaten didate: “gauzarik okerrenak gertatzen zaizkizunean ere barrezka kontatzen dituzu”. Eta bada ahalegin bat egiten dudana. Momentu tristeetan beste komedia ez dakit non dagoen. Ospitale batean dagoen komedia, tanatorioetan… Hor dago mundu bat mugagabea barre eginarazten dizuna negar ez egitearrean. Zintzoa zela iruditzen zitzaidan horrelako liburu batean. Benetan gertatzen diren gauzak direlako. Niri bada poesian ere asko interesatzen zaidan gauza bat. Laburtasun horretan emozio bidaia bat ematea.

Argitasun horren bila beharrezkoa zen nahiz eta zu ospitale batean egon, edo zure aita hil, benetan gertatzen direla gauza komikoak. Esaldi hori benetan esan zidan nire aitak.

14.Zure begirada edo ikuspegi politikoak blaitzen ditu poemak. Tristura performatzen da, esaterako, “neskago” izanez.  Berariaz bilatua da hau edo zurekin datorren zerbait dela esango zenuke?

Askotan pentsatu dut honen inguruan. Nik ez dut nahi esplikatu zer pentsatzen dudan. Oso astuna egiten zait eta jende oso listoa dago gauzak oso ondo esplikatzen. Nire rola ez da hori. Ez dut esplikatu nahi zein den nire oinarri ideologikoa. Badaukat nirea, noski. Baina uste dut zer esaten dugun baino, nondik esaten dugun horrek asko esplikatzen duela. Ematen du gure ideologiaren berri, gure bizimoduaren berri. Nik erabakitzeak euskalkian idaztea, pisukideei buruz idaztea, hiriari buruz modu konkretu batean hitz egiteak… Esplikatzen du nire bizitza. Baina nire bizitzak esplikatzen du nik zer penstatzen dudan. Batzuetan ez da oso koherentea guk pentsatzen duguna gure bizimoduarekiko baina esango nuke nire kasuan nahikoa baietz eta poemek hori jasotzen duten neurrian bilatua da, bai.

 Zutabeekin adibidez askotan gertatzen zait, honi buruz hitz egin nahi dut baina ez dut esan nahi ez nago ados, orduan zer esplikatuko dut nik nire bizitzakoa uler dadin honekin ez natorrela bat. 

Oso bilatua da baina aldi berean bada nirekin datorren zerbait ere.

15.Zer irakurri duzu liburu hau idatzi bitartean? Zer liburu izan dituzu gertuan?  Zer lanek osatzen dute Zerua hemen-en unibertsoa?

Zerrenda luze bat egin nuen editoreari bidaltzeko. Daude liburu asko baina baita ere badaude abestiak, pelikulak, film laburrak… Lan batzuk dira orbita horretakoak eta beste batzuekin izan dut sentsazioa: ahizpa bat da! Olaia Inziartek Zura atera zuenean, adibidez. “Bildotsa” deitzen den abesti bat dauka.

Badago beste pelikula bat ere asko gustatzen zaidana. Zinemaldian ikusi nuen. Cidade; Campo, brasildarra. Pelikula bat da baina bi pelikula. Landa eremutik hirira doan andre baten historia kontatzen da aurrena. Gero hutsune bat dago, beltza, eta jarraian, hiritik landa eremura joan diren bi gazterena kontatzen da. Izan da pelikula bat gerora berriro ikusi dudana asko balio zidalako nire bidaia kontatzeko.

Gero uste dut Espainiar estatuan oso-oso poesia interesgarria ari dela argitaratzen, leku askotatik. Paula Melchorren Amor y pan, adibidez. Edo Irene Solaren Bestia. Niretzako bere libururik onena da eta gutxien aipatzen dena. Bi liburu hauek fantasia bat izan dira niretzat.

Argitasunaren zerarekin batera interesatzen zitzaidan pixka bat ñoñoa izatea ere, kursia. Iruditzen zait transfeminismotik ere asko gutxiesten den zerbait dela. Maria Oses-ek aipatzen du Argiak sabaian korrika-n. Zentzu honetan, Estrellas vivas. Antología de poesia cursi ere aipatuko nuke.

Euskal Herrian ere nik uste badagoela indar kolektibo bat, korronte bat. Poesian edo handik kanpo ere. Nahiko korrontekide sentitzen ditut Elena Olaveren Keinura itzuli, Danele Sarriugarteren Beste zerbait, Ane Zubeldiaren Kontra… Unibertso konpartituetan gertatzen diren gauza batzuk. Inguru literario hau existituko ez balitz ez dakit liburu hau argitaratuko nukeen. Uste dut garaiari ere ondo datorkion liburu bat dela.

16.Garatu zenezake kursiarena, mesedez?

Noski gaudela maitasun erromantikoaren kontra baldin bada bikote ereduan bakarrik edo baldin bada familia eredu batzuk bakarrik betikotzeko, ideologia batzuk zeratzeko, emakumeen lan ez-ordaindua justifikatzeko… Orain, niri etortzea nire lagun bat hona esatera lore batzuk ekarri dizkidala opari bezala, hori maitasun erromantikoa da eta hori nahi dut aldarrikatu. Ze klaro baietz. Zelan ez dut nahiko norbaitek ni zaintzea modu goxo batean? Orain maiteko dugu jendea modu karratuetan. Eta ez dugu loreei buruz idatziko ze ea pentsatuko duten neska batzuk garela loreak gustatzen zaizkienak. Ba bagara. Eta interesatzen zaigu. Askoz interesanteagoa delako loreei buruz jakitea torlojuei buruz jakitea baino. Eta iruditzen zait horren aldarria egitea badela liburuaren asmoetako bat. Momentu batean aipatzen dut nire amaren eskutik paseatzea zer den niretzat. Hori oso kursia da, eta? Aipatu dizudan liburuko hitzaurrea urrea da honi buruz pentsatzeko.

17. Esan izan da poesia igarobide bat dela ondoren beste generoetan aritzeko. Zuretzako hautu bat da poeta izatea? Aldarrikatu beharreko zerbait?

Ez dakit. Niri poesia asko interesatzen zait eta nik gehien poesia irakurtzen dut. Poeta naiz poemak egiten ditudalako. Orain, ez dudan beste ezer idatziko… ez dakit.

Aldarrikatzen dut, hala ere. Esan nahi dut, niretzat Eider Rodriguezek nobelak idazten baditu ere ipuingilea den bezala. Batzuk gara garena. Niretzako nire zutabeak poeta batenak dira, sentitzen dut, ez naiz zutabegilea ez kazetaria ez ezer. Poeta bati deitu diozue eta hau ateratzen ari da. Orduan, ni poeta naiz, suposatzen dut. Nik idazteko oso hortik pentsatzen dut. Niretzako ipuin bat da poema bat luzatuta. Edo hainbat poema batera jarrita. Nobela bat ez dut inoiz pentsatu baina…Ipuinak idatzi izan ditudanean ere bulkada oso poesiatik dator. Niretzat Iñigo Astizen Monogamoak ere oso poesiatik idatzitako ipuin liburua da.

Kontua da niretzat poesia nahiz eta oso genero baliozkoa izan oso genero prekarioa dela. Oso baldintza gutxirekin eta denbora eta diru gutxirekin idatzi ditzakezu poemak. Zuk egunero poema bat idazteko behar duzu orduerdi. Nobela bat idazteko behar duzu gela bat norberarena eta gauza horiek guztiak. Nik ez dauzkadanak une  honetan bizitzan. Orduan ulertzen dut ere idazlea izateko lehenengo pausoa poemak izatea, logikoki.  Gazteak ere, Behe banda eta, zergatik dira poetak? Ba poeta izatea delako, ematen duenaren kontrara, eskuragarriena. Ni zergatik hasi nintzen poemak idazten? Ahal zirelako idatzi koadernoaren marjinetan eta autobusean. Eta ez zarelako gelditu behar. Eta hori bada gauza oso grabe batzuen sintoma ere. Baina egia da gero nik denbora eta patxada izan ditudanean ere, adibidez, gaur egun, askoz gehiago jotzen dudala poesiara. Orduan, momentuz poeta naiz. Nik uste orain nobela bat edo ipuin batzuk idatziko banitu, nik ez nukeela biziko jauzi bat bezala. Por fin, nobelista naiz. Nik asko miresten dut, adibidez, Leire Bilbao. Marabillosa izateaz gain, da poeta eta listo.

Baina era berean guk, zuk eta nik eta, zer egingo dugu? Orain poetak garela esan, gero bertsolariak ere bagarenean eta hemendik hiru egunera eskatuko digutenean egiteko ipuin bat, eta egin egingo dugunean, bizi garelako pixka bat besteei komeni zaienetik. Guri komeni zaigunetik gutxi. Orduan, nik nire denbora librean momentu honetan idazten dudana poesia da. Gero, ikusiko da. Hogeita lau urte dauzkat, utz nazatela bakean, izan edo ez izan. Baina interesgarria iruditzen zait aldarri hori ere batez ere onartzen duelako aipatu dudan prekarietate hori guztia. Nik 19 urterekin ezin izango nuke nobela bat idatzi. Batzuk egin dute eta super, baina nik ezingo nuke. Eta hau bai, eta honek balio dit, eta uste dut potentzialitate oso handia daukala. Nobela batzuk ez daukate.

18.Bukatzeko, poesiari eta bertsoari buruz galdetu nahi dizut. Akaso zuri ere esango zizuten “zurea ez da bertsoa, zurea poesia da”.

Nire gai faboritoa da. Bai, bai, nik ere entzun izan dut. Uste dut horretan badaukagula ez dakit min edo poz partekatu bat.

Niri amorru handia ematen dit bertsolaritza eta poesia jendeak hain urruti ulertzeak. “X-k poesia egiten du, ez du bertsolaritza egiten”. Ados. Poztu zaitez, mesedez, hori egin duelako pertsona honek, hau da, ahalegin bat egiten ari delako bertsolaritza janzteko beretzat interesantea den leku batetik eta ari delako bertsolaritzari beste zerbait ematen. Bertsolaritzak poesiatik ezer ez daukala uste duen jendea niretzako oso oker dago. Nik betsolaritza eta poesia ulertzen ditudan moduan… Poesiaren oinarrietara joaten bagara, poesia ere izan daiteke neurtua, errimatu…

Pikatu izan naiz gehiago alderantzizkoan, esan izan didatenean nire poemetan asko igartzen dela bertsolaria naizela. Bukaerako kolpeetan eta. Mesedez, zuk uste baduzu nire bertsolaritza kolpekoa dela… Haserretuko naiz zurekin. Eta, gainera, ez zara ulertzen ari zer egiten saiatzen ari naizen poesiaren bitartez.

Nire buruan bertsotan egiteko modua eta poemak egiteko modua bi konpartimentu dira oso diferenteak, gero elkar janzten dute nire barruan daudelako eta nire gorputzaren parte dira bi gauzak eta gauza bat egin edo bestea egin elkarrizketa hori existitzen da. Baina nik bertso bat egiten dudanean inoiz ez dut pentsatzen “ai ama arbola horren berdea, bertso bat idatziko diot”. Nik ez dut sentitzen bulkada hori bertsotan. Niretzat bertsoa da ariketa bat askoz zurrunagoa. Honi buruz egin behar duzu, ezta? Niri poesiak ematen dit askatsun hori nire interesak edo nonbaiten jartzeko.

Orain, niri poema baterako okurritu zaidan gauza bat ezin dudala bertso batean jarri? Nork esango dit ezetz? Bertsolaritza poesia modu bat da.

19.Honek talka egiten du bertsoari egozten zaion berezkotasun, naturaltasun… horrekin guztiarekin, ezta? Neskon bertsolaritza da poesia.

Hori da gehien txokatzen didana. Nik poesiarekin da gauza bakarrarekin daukadana sentsazioa “eske benetan ikusi dut eta irten egin zait”. Beste ezerekin ez nuke esango. Eraikia da, poemak eraikiak dira, desirak eraikiak dira, zure desira poema hori idazteko ere bai… Ados. Baina da leku bakarra non baimentzen diodan nire buruari esatea: “ai ama, jaso hori”. Bertsotan ez dugu hori egiten. Inork ez du egiten gaur jaiki eta irten egin zait bertso bat. Bakarren batek agian… Baina ez da hortik. Bertsoa askoz ere mugatuagoa da eta mugatua den neurrian eraikia da. Eta oso polita litzateke, imajinatu, askatu oholtzan pertsona bat bera bakarrik eta esan, zer? Zer esaten dizu honek? Eta ez librean egiteko insultatzen e.  Baizik eta zer jasotzen duzu hemendik? Niretzako hori da poesia. Eta bertsolaritza ez da hori.

Baina gero bertsotan txertatzen badituzu poesiarako zuri interesanteak iruditzen zaizkizun gauzak. Zergatik ez? Zirto bat eta aforismo bat zertan bereizten dira? Ezertan ere ez.

Argazkia: Oli Artola Apeztegia