«Bizi den orok nahi du anaitasunaren bat, eta horixe nahi dut nik ere. Han, urruntasun ezezagunen batean bada ere, anai-arrebak bilatzeko ari naiz idazten liburua».
Lidia Txukovskaia

Urpean murgildu, euskaraz, 2021ean kaleratu zuen Katakrakek. Egunkaria, metaliteratura, gogoeta eta espiritu kritikoa batzen ditu protagonistak, Nina Sergueievnak, Finlandiaren mugan egiten ari den egonaldi literario batean.

Idazle-etxean aldi batez egongo da beste sortzaile batzuekin batera idazten, hitza erabiltzen gertatzen ari dena, gertatu dena eta gertatu nahiko lukeena gorpuzteko. Izan ere, egunkarietan irakurtzen duen errealitatearen formak ihes egiten dio. Zein da komunikabideen narrazioa? Zein da hitzaren erabilpena?

«Egunkariak irakurrita ez dut ezer garbirik atera, ohi bezala. Gauza bitxia: alfer-alferrik saiatzen naiz egunkariak irakurtzen. Irakurri bai, irakur ditzaket, baina ez naiz ezertaz enteratzen. Hizkiak hitzetan konbinatzen dira, hitzak lerrotan, lerroak paragrafotan, paragrafoak artikulutan, baina ideiatan, sentimendutan edo iruditan ezer ez».

Ninak, 1949ko otsailean eta martxoan egiten dituen galderek, gaur, oihartzuna dute. Esanahia eta zentzu kritikoaren aldeko aldarria egiten du. Zer da konfiantza? Nola sortu eta mantentzen da? Negazionismoak gora egin duen egunotan eta hedabideen titularrak gertakariz beteta dagoen garaian, zein da hitzaren erabilera?

Ninak, 1949ko otsailean eta martxoan egiten dituen galderek, gaur, oihartzuna dute. Esanahia eta zentzu kritikoaren aldeko aldarria egiten du. Zer da konfiantza? Nola sortu eta mantentzen da? Negazionismoak gora egin duen egunotan eta hedabideen titularrak gertakariz beteta dagoen garaian, zein da hitzaren erabilera?

Itzultzailea da protagonista, eta behin baino gehiagotan poesiara jotzen du, poesiara eta heriotzara; hizkuntzaren kanpoan, eta bizitzaren kanpoan, gehi literaturaren barruan, eta egunerokoaren baitan, dagoenarekin dialogatzeko. Horrela, memoria eta haren misterioa ere ikertzen ditu:

«Itzulpenik zehatzena, musikalena egin ondoren oraindik ere ezin itzulirik geratzen den misteriozko zera hori da seguro asko poesia. Hitzak eta erritmoa itzul daitezke, baina nola itzuli oroimena gozoro zauritzen duen elurretako arrasto bat?».

Testuaren musikalitate triste eta iraultzaileak zein metaliteraturak erritmo askotako ahots multzo batean sartuko dute irakurlea. Eta horrela, eleberriak sekretu asko xuxurlatuko dizkio. Eta fikzio eta errealitatearen arteko mugen artean, hitzaren erabileraren mugaren hausnarketaren bidez eta baita limite fisikoen bitartez ere, irakurlea murgildu egingo da Ninarekin batera bizitzan eta literaturan. Elkarri so egingo diote.

«Basoa jadanik ez da bere baitarako bakarrik bizi, bere bizitza sekretuan, elurrarekin, haizearekin, hodeiekin; guretzat ere bizi da: elurretan gure pausoak markatuz, pauso horiek bisutsak ezabatuz, edo oinatzak urez betez, gure buru gainetik haizea mugiaraziz, zeruaren grisaz edo urdin argi distiratsuaz bere begien kolorea aldaraziz. Geu mundu guztitik ezkutatuz, elkarri entzutea eragotzi gabe».

Emakume baten ahots literarioaren nondik norakoak eta idazle-etxearen zein gertuko basoaren limiteak izango dira testuinguru, kritikarekin batera, ausardia ere eskatzeko. Hitz egiteko ausardia, bizirik jarraitzeko ausardia, idazteko ausardia edota, kasu honetan, zutabe honen helburu, Lidia Txukovskaia irakurtzekoa:

«Lodikoteari seme bat geratzen zaio oraindik. Niri Katiuxa geratzen zait. Bizi beharra dago.
Ez, ez Katiuxa bakarrik. Baita etorkizuneko lagunak ere, dena kontatuko diedanak».

Akaso, hasierako zitan eskatutako ahizpak bilakatu ahal gara, orduko hitzak gaurko jarioan murgilduz. Eta Heriotza eta hitzen arteko zuritasunak utzitako hutsunea, geureganatu:

«Hementxe ederki: surmurrak eta kirrinkak;
goizetik goizera hotzago.

Gari zuri batean makurtzen da bedaxka
arrosak antzigarrez distirari.

Eta galako elur gurietan
eski-arrastoak, gogoratuz bezala
joandako mendeetan
hemen ginela gu biok ibiltari»

Anna Akhmatovaren izenbururik gabeko olerkia, 1922koa.